روغن آرگان روی موی خیس یا خشک: روش استفاده و فواید

روغن آرگان که اغلب به طلای مایع معروف است، یکی از گنجینه‌های طبیعی مراکش بوده و به دلیل خواص شگفت‌انگیز در زمینه سلامت و زیبایی مورد توجه قرار گرفته است. این روغن گیاهی که از مغز دانه‌های درخت آرگان استخراج می‌شود، سرشار از ترکیبات مغذی مانند اسیدهای چرب ضروری، ویتامین E و آنتی‌اکسیدان‌های قوی است. روغن آرگان بهترین روغن مو برای مراقبت از موها، بهبود سلامت پوست سر و محافظت در برابر آسیب‌های محیطی به شمار می‌رود. 

در این مقاله، به بررسی روش‌های استفاده از روغن آرگان برای مو خیس و خشک و فواید بی‌نظیر آن پرداخته شده است تا شما بتوانید با آگاهی بیشتر از این محصول فوق‌العاده بهره‌مند شوید.

آنچه در این مقاله می خوانید:

• روغن آرگان
• فواید روغن آرگان برای مو
• روغن آرگان روی موی خیس یا خشک کدام بهتر است؟
• نحوه استفاده از روغن آرگان برای مو
• نکات مهم در استفاده از روغن آرگان برای موهای خشک و آسیب ‌دیده
• روغن آرگان چند ساعت باید روی مو بماند؟

زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه

روغن آرگان (Argan Oil)

روغن آرگان یک روغن گیاهی بسیار مغذی است که از مغز دانه‌های درخت آرگان، بومی مراکش و جنوب غربی الجزایر، استخراج می‌شود. تولید روغن آرگان بسیار دشوار و پرهزینه است، زیرا از هر 40 کیلوگرم میوه خشک آرگان تنها یک لیتر روغن استخراج می‌شود. این مسئله موجب گران ‌قیمت بودن روغن آرگان خالص می‌گردد و گاهی با روغن‌های دیگر مانند روغن آفتابگردان رقیق می‌شود. این روغن به دلیل ترکیبات منحصر به فرد و کاربردهای متنوعش در زمینه‌های غذایی، آرایشی و دارویی بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

روغن آرگان حاوی 99 درصد از تری‌گلیسیریدها است که از اسیدهای چرب اصلی مانند اسید اولئیک (42-48%)، اسید لینولئیک (31-36%)، اسید پالمیتیک (12-16%) و اسید استئاریک (5-6%) تشکیل شده‌اند. همچنین این روغن غنی از توکوفرول‌ها (ویتامین E)، کاروتن‌ها، ترکیبات فنولی و اسکوالن است. ترکیبات فنولی خواص آنتی‌اکسیدانی و ضد التهابی دارند. اسکوالن نیز به عنوان یک ماده طبیعی نقش مهمی در حفظ رطوبت پوست ایفا می‌کند.

با توجه به ترکیبات غنی و خواص منحصر به فرد، روغن آرگان به ‌عنوان طلای مایع مراکشی شناخته می‌شود و جایگاه ویژه‌ای در صنایع آرایشی و بهداشتی دارد.

فواید روغن آرگان برای مو

روغن آرگان که به عنوان یکی از گنجینه‌های طبیعی مراکش شناخته می‌شود، حاوی ترکیباتی است که فواید زیادی برای سلامت و زیبایی موها دارد. در ادامه هر بخش از خواص روغن آرگان مو با جزئیات بیشتری توضیح داده شده است:
 

- آبرسانی و نرم‌کنندگی مو

روغن آرگان مو به دلیل غنی بودن از اسیدهای چرب ضروری، مانند اسید اولئیک و اسید لینولئیک، به حفظ رطوبت طبیعی مو کمک می‌کند. این ترکیبات به ساقه مو نفوذ کرده و رطوبت را در داخل آن حفظ می‌نمایند و موجب افزایش نرمی و لطافت موها می‌شوند.

علاوه بر این، وجود ویتامین E در روغن آرگان نقش مهمی در کاهش خشکی موی سر دارد. این ویتامین یک لایه محافظ بر روی ساقه مو ایجاد می‌نماید که از تبخیر رطوبت جلوگیری کرده و موها را در برابر آسیب‌های محیطی مقاوم می‌سازد. نتیجه این فرآیند موهایی ابریشمی، براق و بدون وز است که به ‌راحتی شانه می‌شوند و نیازی به محصولات نرم‌کننده اضافی ندارند.

- بهبود سلامت پوست سر

پوست سر سالم، پایه‌ای برای داشتن موهای قوی و سالم است. روغن آرگان به دلیل ترکیبات آنتی ‌اکسیدان و ضد التهابی خود، به تسکین تحریکات و التهابات پوست سر کمک می‌کند. این روغن برای درمان مشکلاتی مانند درماتیت سبوره‌ای و پسوریازیس که باعث پوسته‌ پوسته شدن و التهاب پوست سر می‌شوند، مفید است. خاصیت مرطوب ‌کنندگی روغن آرگان نیز به کاهش خشکی پوست سر کمک کرده و تعادل رطوبت آن را حفظ می‌نماید.

روغن ارگان برای پرپشتی مو به دلیل داشتن ترکیبات فعال مانند فنول‌ها، به تقویت فولیکول‌های مو کمک کرده و از ضعیف شدن آن‌ها جلوگیری می‌نماید. همچنین، ویتامین E موجود در روغن آرگان برای تقویت مو و افزایش جریان خون در پوست سر نقش دارد که این امر می‌تواند به تحریک رشد موهای جدید منجر شود. با استفاده منظم از این روغن و ماساژ آن، پوست سر تغذیه شده و شرایط برای رشد موهای سالم و ضخیم فراهم می‌گردد.

- محافظت در برابر اشعه UV و آسیب‌های ابزارهای حرارتی

آلودگی هوا، نور خورشید و ابزارهای حرارتی مانند سشوار، اتو مو و بابلیس و همچنین محصولات شیمیایی مانند رنگ مو، می‌توانند به مرور زمان به ساختار مو آسیب برسانند. روغن آرگان به دلیل وجود اسیدهای چرب زنجیره متوسط مانند اسید پالمیتیک و اسید لینولئیک، لایه‌ای محافظ بر روی ساقه مو ایجاد می‌کند که موها را در برابر آسیب‌های ناشی از گرما و شستشوی مکرر محافظت می‌نماید. همچنین، روغن آرگان که غنی از آنتی‌اکسیدان‌های قوی است، از موها در برابر اشعه‌های مخرب UV، نمک موجود در عرق و آلاینده‌های محیطی محافظت می‌کند.

روغن آرگان به کاهش موخوره نیز کمک می‌کند و موها را صاف‌تر و شانه کردن آن‌ها را آسان‌تر می‌نماید. تحقیقات نشان داده‌اند که استفاده از روغن آرگان پس از فرآیندهای شیمیایی مانند رنگ کردن، آسیب‌های وارد شده به ساقه مو را کاهش می‌دهد.

زنانی که در مراکش قرن‌ها از روغن آرگان استفاده کرده‌اند، از خواص آن برای محافظت از موها و پوست خود بهره برده‌اند. استفاده منظم از این روغن مو به حفظ سلامت و زیبایی موها در برابر آسیب‌های محیطی کمک کرده و آن‌ها را مرطوب و براق نگه می‌دارد.

روغن آرگان روی موی خیس یا خشک کدام بهتر است؟

استفاده از روغن آرگان به موی خیس یا خشک، به هدف شما از استفاده و نوع موهایتان بستگی دارد. هر یک از این روش‌ها فواید خاص خود را دارند.

زمانی که موها خیس هستند، منافذ ساقه مو بازتر است و روغن آرگان بهتر جذب می‌شود. این روش به کاهش وز مو و محافظت از موها در برابر حرارت سشوار کمک می‌کند و موجب می‌شود تا موها سریع‌تر خشک شوند و شانه کردن آن‌ها آسان‌تر گردد. اگر موی خشک و وز و ضخیمی دارید، استفاده از روغن آرگان روی موهای خیس نتیجه بهتری به همراه دارد زیرا به حفظ رطوبت مو کمک می‌کند.

برای کنترل وز و پراکندگی موها در طول روز و همچنین احیا و تقویت موهای آسیب‌ دیده، استفاده از روغن آرگان روی موهای خشک بسیار مفید است. این روش به موها درخشندگی فوری می‌بخشد و ظاهر آن‌ها را مرتب‌تر و صاف‌تر نشان می‌دهد. اگر موهای شما نازک یا مستعد چرب شدن است، استفاده روی موهای خشک با مقدار کم می‌تواند به شما در دستیابی به درخشندگی و کنترل وز کمک کند، بدون آنکه موها چرب به نظر برسند.

بهترین روش استفاده روغن آرگان بستگی به نیاز و نوع موهای شما دارد. برای تغذیه عمیق و حفظ رطوبت، روغن آرگان روی موهای خیس بهترین نتیجه را می‌دهد. اما اگر به دنبال راه‌ حلی سریع برای درخشندگی و کنترل وز هستید، استفاده روی موهای خشک گزینه مناسبی است.

نحوه استفاده از روغن آرگان برای مو

روغن آرگان بهترین روغن موی مراقبت از موها و پوست سر است. استفاده از این روغن به ‌عنوان ماسک، روی موی خیس یا خشک و حتی برای درمان مشکلات پوست سر می‌تواند موهای شما را نرم، درخشان و سالم نگه دارد. با انتخاب روش مناسب و استفاده منظم، می‌توانید از تمامی مزایای روغن آرگان ارزشمند بهره‌مند شوید. در ادامه طریقه مصرف روغن آرگان مو توضیح داده شده است:
 

1. ماسک روغن آرگان مو

استفاده از روغن آرگان به ‌عنوان ماسک مو یکی از بهترین روش‌ها برای تغذیه عمیق و ترمیم موهای آسیب‌ دیده است. 

برای این کار، 6 تا 8 قطره روغن آرگان را بین دست‌ها گرم کرده و به ‌آرامی روی موها از ریشه تا انتها پخش نمایید تا کاملاً اشباع شوند. سپس، موها را با یک کلاه دوش یا حوله بپوشانید و اجازه دهید ماسک حداقل 30 دقیقه و در صورت امکان تا 8 ساعت روی موها باقی بماند. استفاده طولانی‌تر باعث نفوذ بهتر روغن به عمق ساقه مو می‌شود. در پایان، از شامپو و نرم‌کننده موهای آسیب دیده استفاده نمایید و روغن اضافی را به طور کامل از موها بشویید.

اگر زمان کافی برای استفاده از روغن آرگان خالص ندارید، ماسک مو حاوی روغن آرگان گزینه‌ای عالی به شمار می‌رود. این محصولات معمولاً با ترکیباتی مانند کراتین، پروتئین و روغن بادام غنی شده‌اند و موها را نرم، براق و تقویت می‌کنند.

2. استفاده روی موی خیس

یکی از زمان‌های ایده‌آل برای استفاده از روغن آرگان، بلافاصله پس از شستشوی موها با شامپو مناسب موهای خشک و وز و زمانی است که هنوز مرطوب هستند. روغن آرگان به حفظ رطوبت مو کمک کرده و از وز شدن آن جلوگیری می‌نماید. همچنین، این روش باعث درخشندگی طبیعی و نرمی موها می‌شود. 

کافی است 2 تا 5 قطره روغن آرگان را بین کف دست‌ها گرم کرده و از میانه تا انتهای موها بکشید. اگر موهای ضخیم یا خشک دارید، می‌توانید مقدار بیشتری استفاده کنید. این روش به ‌ویژه برای محافظت از مو در برابر حرارت سشوار یا اتو مو بسیار مؤثر است. برای جلوگیری از چرب شدن ظاهر مو، از استفاده روغن روی ریشه‌ها خودداری کنید.

3. استفاده روی موی خشک

اگر به دنبال روشی سریع برای کاهش وز و افزودن درخشندگی فوری به موهای خود هستید، استفاده از روغن آرگان روی موهای خشک بسیار مناسب است؛ زیرا روغن آرگان حالت دهنده مو به شمار می‌رود.

چند قطره روغن آرگان را بین کف دست‌ها گرم کرده و به آرامی روی موهای خشک، به ‌ویژه روی نوک موها و بخش‌هایی که آسیب‌ دیده هستند، پخش نمایید. روغن ارگان برای حالت دادن مو، مهار موهای پراکنده، کاهش موخوره و نرم کردن انتهای خشک و آسیب ‌دیده موها بسیار مؤثر است. 

توجه داشته باشید که مقدار کمی از روغن کافی است، زیرا استفاده بیش ‌از حد ممکن است موها را چرب نشان دهد. این روش در طول روز برای حفظ حالت موها و احیای سریع آن‌ها کاربرد دارد.

4. استفاده برای پوست سر

روغن آرگان به دلیل خواص ضد التهابی و مرطوب ‌کنندگی می‌تواند به بهبود سلامت پوست سر کمک کند. برای رفع مشکلاتی مانند خشکی، شوره، خارش و التهابات پوست سر، چند قطره روغن آرگان را مستقیماً روی پوست سر بریزید و با حرکات دایره‌ای ماساژ دهید. این کار باعث افزایش گردش خون در پوست سر شده و جذب روغن را تسهیل می‌کند. اجازه دهید روغن حداقل 30 دقیقه روی پوست سر باقی بماند و سپس موهای خود را شستشو دهید. 

این روش را هر دو هفته یک‌بار انجام دهید تا پوست سر شما نرم و سالم بماند. استفاده بیش ‌از حد از روغن روی پوست سر ممکن است باعث چربی اضافی یا شوره شود، بنابراین مصرف آن را به میزان متعادل تنظیم کنید.

نکات مهم در استفاده از روغن آرگان برای موهای خشک و آسیب ‌دیده

با رعایت نکات زیر و استفاده منظم از روغن آرگان، می‌توانید به درمان موی خشک و آسیب دیده کمک کرده و سلامت و زیبایی آن‌ را افزایش دهید:

• تعداد دفعات استفاده: برای کمک به درمان موی خشک، استفاده از روغن آرگان 2 تا 3 بار در هفته کافی است. اگر موهای شما به شدت آسیب ‌دیده یا خشک است، می‌توانید آن را روزانه نیز استفاده کنید، اما مراقب باشید که از روغن بیش ‌از حد استفاده نکنید تا موها سنگین یا چرب نشوند.

• تمرکز بر بخش‌های آسیب‌ دیده: روی قسمت‌هایی از مو که بیشتر آسیب ‌دیده‌اند، مانند نوک موها یا بخش‌هایی که دچار موخوره شده‌اند، روغن بیشتری بزنید. این کار باعث می‌شود تغذیه و ترمیم این قسمت‌ها بهبود یابد.

• زمان و نحوه استفاده: برای جذب بهتر، روغن آرگان را به موهای کمی مرطوب بزنید. این روش به روغن کمک می‌کند تا به عمق ساقه مو نفوذ کند. اگر وقت دارید، می‌توانید روغن را به مدت 30 دقیقه تا یک شب کامل روی موهای خود نگه دارید.

• ماسک موی هفتگی: هفته‌ای یک‌بار از روغن آرگان به ‌عنوان ماسک موی عمقی استفاده کنید. این کار باعث بازسازی موها، افزایش رطوبت و کاهش خشکی می‌شود. برای نتایج بهتر، از ماسک‌های آماده حاوی روغن آرگان و ترکیبات مغذی دیگر نیز استفاده کنید.

• مقدار مناسب: مقدار روغن آرگان را بر اساس حجم و نوع مو تنظیم کنید. برای موهای نازک یا کوتاه، 2 تا 4 قطره کافی است، اما برای موهای ضخیم و بلند ممکن است به 6 تا 10 قطره نیاز داشته باشید. استفاده بیش ‌از حد می‌تواند باعث چرب شدن ظاهر مو شود.

• استمرار در استفاده: برای دیدن نتایج ملموس در کاهش خشکی و آسیب ‌دیدگی، باید استفاده از روغن آرگان را به بخشی منظم از روتین مراقبت از مو تبدیل کنید. معمولاً چند هفته تا چند ماه زمان می‌برد تا تأثیر کامل روغن مشاهده شود.

روغن آرگان چند ساعت باید روی مو بماند؟

مدت زمان ماندن روغن آرگان روی مو به هدف استفاده و وضعیت موها بستگی دارد. اگر از روغن آرگان به ‌عنوان ماسک موی عمیق برای تغذیه و ترمیم موهای خشک و آسیب ‌دیده استفاده می‌کنید، حداقل زمان ماندن آن 30 دقیقه است. این مدت برای جذب اولیه روغن آرگان کافی است. اما برای تأثیر بهتر، می‌توانید روغن را تا 8 ساعت، به ‌خصوص در طول شب، روی موهای خود نگه دارید. 

ماندن طولانی‌تر روغن آرگان به آن فرصت می‌دهد تا به عمق ساقه مو نفوذ کند و رطوبت و مواد مغذی بیشتری را به موها برساند. برای جلوگیری از انتقال روغن به لباس یا بالش، بهتر است از یک کلاه دوش یا حوله استفاده کنید.

اگر از روغن آرگان به ‌عنوان یک محصول حالت ‌دهنده و مرطوب ‌کننده روزانه استفاده می‌کنید، نیازی به شستشوی آن نیست. در این روش، می‌توانید روغن را برای چندین روز روی مو نگه دارید. این کار به کاهش وز، افزایش درخشندگی و محافظت از موها در برابر آسیب‌های محیطی کمک می‌کند. توجه داشته باشید که مقدار کمی روغن (2 تا 5 قطره) استفاده شود تا موها سنگین یا چرب به نظر نرسند.

به‌ طور کلی، روغن آرگان می‌تواند بین 30 دقیقه تا 8 ساعت روی مو باقی بماند. برای بهترین نتیجه، توصیه می‌شود این روغن را چندین ساعت، ترجیحاً یک شب کامل، روی موها نگه دارید. با این حال، حتی زمان‌های کوتاه‌تر نیز می‌توانند تأثیر مثبتی بر سلامت موها داشته باشند. استفاده بیش ‌از حد و نگه داشتن روغن برای مدت بسیار طولانی (بیش از 12 ساعت) ضروری نیست و ممکن است باعث سنگینی و چربی غیرضروری موها شود. بنابراین، زمان و مقدار استفاده را بر اساس نوع مو و نیازهای خود تنظیم کنید تا بهترین نتایج را به دست آورید.

سوالات متداول درباره روغن آرگان

1- روغن ارگان قبل از سشوار یا بعد از آن استفاده شود؟

روغن آرگان بهتر است قبل از سشوار استفاده شود، زیرا می‌تواند به‌ عنوان یک لایه محافظ در برابر حرارت عمل کند و از آسیب‌های ناشی از گرمای سشوار یا سایر ابزارهای حرارتی جلوگیری نماید. استفاده از روغن آرگان روی موهای مرطوب و قبل از خشک کردن، رطوبت مو را حفظ کرده و به کاهش وز و افزایش درخشندگی آن کمک می‌کند. 

با این حال، اگر پس از سشوار کردن متوجه وز یا خشکی در موهای خود شدید، می‌توانید مقدار کمی از روغن را روی موهای خشک بزنید تا ظاهری صاف‌تر و براق‌تر داشته باشند. توجه داشته باشید که در هر دو حالت، از مقدار کمی روغن (2 تا 5 قطره) استفاده کنید تا موها چرب به نظر نرسند.

2- روغن آرگان چه رنگی است؟

روغن آرگان اصل معمولاً به رنگ طلایی روشن تا کهربایی است. رنگ آن ممکن است بسته به روش استخراج و فرآوری کمی متفاوت باشد. روغن آرگان خوراکی، که از دانه‌های بو داده استخراج می‌شود، معمولاً رنگی تیره‌تر و بوی مغزهای بو داده را دارد. در مقابل، روغن آرگان آرایشی، که از دانه‌های خام به دست می‌آید، رنگ روشن‌تر و بوی ملایم‌تری دارد. 

اگر رنگ روغن آرگان بسیار کمرنگ یا کاملاً شفاف باشد، ممکن است نشانه‌ای از رقیق شدن یا تقلبی بودن آن باشد. توجه به رنگ روغن آرگان می‌تواند یکی از شاخص‌های تشخیص کیفیت و اصل بودن آن به شمار آید.

3- آیا نوع روغن ارگان مو با پوست فرق دارد؟

بله، نوع روغن ارگان مو و پوست تفاوت دارد. روغن آرگان مو (Argan Oil) معمولاً تصفیه‌شده‌تر و سبک‌تر است تا به ‌راحتی جذب ساقه مو شود و ظاهر موها را چرب نکند. روغن آرگان برای مو ممکن است با مواد دیگری مانند سرم‌های تقویت کننده مو یا نرم‌کننده‌ها ترکیب شود. در مقابل، روغن آرگان مخصوص پوست معمولاً خالص‌تر و سنگین‌تر است و حاوی مواد مغذی بیشتری برای آبرسانی و ترمیم پوست است. 

روغن آرگان خوراکی نیز متفاوت است، زیرا از دانه‌های بو داده استخراج می‌شود و برای استفاده غذایی مناسب است. بنابراین، هنگام خرید روغن آرگان، توجه به نوع و کاربرد آن بسیار مهم است.

4- ایا روغن ارگان از ریزش مو جلوگیری می کند؟

روغن آرگان برای جلوگیری از ریزش مو با بهبود سلامت کلی مو و پوست سر می‌تواند به کاهش عوامل موثر در ریزش مو کمک کند. این روغن سرشار از ویتامین E، اسیدهای چرب و آنتی ‌اکسیدان‌ها است که به تقویت فولیکول‌های مو، تغذیه پوست سر و کاهش التهابات و خشکی کمک می‌کند. 

روغن آرگان همچنین با بهبود گردش خون در پوست سر، شرایط مناسب برای رشد موهای سالم را فراهم می‌نماید و بهترین روغن برای پرپشت شدن موها به شمار می‌رود. بنابراین، استفاده منظم از روغن آرگان می‌تواند به کاهش شکستگی موها و تقویت آن‌ها کمک کرده و به طور غیرمستقیم در کاهش ریزش مو مؤثر باشد.

5- روغن ارگان برای مو قبل حمام یا بعد حمام استفاده کنیم؟

روغن آرگان را می‌توان هم قبل از حمام و هم بعد از حمام استفاده کرد، اما انتخاب زمان استفاده به هدف شما بستگی دارد. اگر قصد دارید از روغن آرگان به ‌عنوان ماسک برای تغذیه و ترمیم عمیق موها استفاده کنید، بهتر است روغن آرگان برای مو قبل از حمام و حداقل 30 دقیقه تا چند ساعت روی موها باقی بگذارید و سپس بشویید. این کار به بازسازی موهای خشک و آسیب‌ دیده کمک می‌کند. 

اگر هدف شما کاهش وز، افزایش درخشندگی یا محافظت از موها در برابر حرارت ابزارهای حالت‌ دهنده است، بهتر است روغن آرگان مو بعد حمام و زمانی که موها هنوز کمی مرطوب هستند، به مقدار کم استفاده شود. در این حالت، روغن به حفظ رطوبت، صاف شدن موها و افزایش درخشندگی آن‌ها کمک می‌نماید.

سخن آخر

روغن آرگان یکی از بهترین گزینه‌ها برای مراقبت از موها محسوب می‌شود. این روغن علاوه بر آبرسانی و نرم‌کنندگی، به بهبود سلامت پوست سر، محافظت در برابر آسیب‌های محیطی و کاهش موخوره کمک می‌کند. انتخاب بین استفاده از روغن آرگان روی موی خیس یا خشک بستگی به نوع مو و نیازهای مراقبتی شما دارد؛ موی خیس جذب بهتری داشته، در حالی که استفاده روی موی خشک، درخشندگی و کنترل وز را به همراه دارد. با رعایت روش‌های صحیح استفاده، می‌توان از این طلای مایع نهایت بهره را برد و موهایی سالم، درخشان و قوی داشت.

برای اطمینان از خرید روغن آرگان اصل و با کیفیت، پیشنهاد می‌کنیم از مراکز معتبر مانند داروخانه آنلاین داروکده خرید کنید. داروکده با ارائه محصولات با کیفیت و اطلاعات دقیق درباره هر محصول، انتخابی مطمئن برای خرید محصولات مراقبتی مناسب مو و پوست شما به شمار می‌رود. با خرید از داروخانه آنلاین داروکده، قدمی مهم در راه مراقبت از زیبایی و سلامت موهای خود بردارید.

اگر به دنبال راهنمایی تخصصی برای انتخاب و استفاده از محصولات سلامت‌محور هستید، تیم مشاوره آنلاین داروکده در کنار شماست! سوالات، نظرات و پیشنهادات خود را در بخش پرسش و پاسخ با ما به اشتراک بگذارید تا تجربه‌ای بهتر و خریدی آگاهانه‌تر داشته باشید.