
در این بخش از مجله داروکده به بررسی اینوزیتول و منابع غذایی آن، خواص، طریقه مصرف، عوارض و احتیاطها پرداخته و برخی از انواع مکمل اینوزیتول را معرفی میکنیم.
نویسنده: مهتاب باقری دیزج
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
29 آذر 1404
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
29 آذر 1404
73K
آشنایی با اینوزیتول
اینوزیتول (Inositol) که گاهی به اشتباه بهعنوان ویتامین B8 شناخته میشود، یک ترکیب شبهویتامینی و از گروه الکلهای حلقوی قندی (Cyclitol) است که نقش حیاتی در ساختار و پیامرسانی سلولی ایفا میکند. این مولکول در بدن پستانداران بهعنوان یک واسطه در مسیرهای انتقال پیام هورمونی، بهویژه در پاسخ به انسولین و هورمونهای گنادوتروپین، عمل میکند.
از آنجا که اینوزیتول بهطور طبیعی در بسیاری از بافتهای بدن سنتز شده و در منابع غذایی نیز یافت میشود، آن را یک ماده مغذی ضروری مشروط میدانند. در سالهای اخیر، استفاده از مکمل اینوزیتول، بهویژه ایزومر اصلی آن، یعنی میواینوزیتول (Myo-inositol)، بهدلیل پتانسیل آن در بهبود وضعیتهای متابولیک و تولید مثلی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) و مقاومت به انسولین، مورد توجه محافل علمی و بالینی قرار گرفته است.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:
مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
اینوزیتول به گروهی از ترکیبات شیمیایی اشاره دارد که دارای 9 ایزومر فضایی هستند. این مولکول، ساختاری شبیه به گلوکز داشته و بهعنوان سوبسترا در تولید فسفولیپیدها و فسفاتیدیل اینوزیتولها که اجزای ضروری غشای سلولی هستند، نقش دارد.
مهمترین وظیفه اینوزیتول در بدن، عمل بهعنوان پیامرسان ثانویه (Second Messenger) در سیستمهای سیگنالینگ سلولی، بهخصوص در مسیرهای مرتبط با انسولین، هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) است. این عملکرد برای تنظیم فرآیندهای حیاتی مانند متابولیسم گلوکز، بلوغ گامتها (سلولهای جنسی) و عملکرد سیستم عصبی مرکزی حیاتی است.
از میان نُه ایزومر اینوزیتول، میواینوزیتول فراوانترین و از نظر بیولوژیکی فعالترین شکل در طبیعت و بدن انسان است. میواینوزیتول بهعنوان پیشساز برای تولید سایر ایزومرهای فعال مانند دی-کایرو-اینوزیتول (D-Chiro-inositol) عمل میکند.
نقش کلیدی میواینوزیتول در تنظیم پیامرسانی انسولین است؛ بهطوری که در داخل سلول به واسطههایی (از جمله اینوزیتول فسفوگلیکانها) تبدیل میشود که وظیفه فعالسازی گیرندههای انسولین و تسهیل ورود گلوکز به سلول را بر عهده دارند. کمبود نسبی میواینوزیتول در بیماران مبتلا به مقاومت به انسولین و PCOS مشاهده شده است که تبیینکننده اثربخشی این مکمل در این جمعیت از بیماران است.
تفاوت اینوزیتول و میواینوزیتول در واقع یک تفاوت در طبقهبندی است، نه تفاوت ماهیتی کامل. واژه اینوزیتول یک اصطلاح عمومی است و به کل خانوادهای از الکلهای حلقوی قندی اطلاق میشود که دارای نُه ایزومر فضایی هستند. در مقابل، میواینوزیتول فراوانترین و از نظر بیولوژیکی فعالترین شکل از این خانواده در طبیعت و بدن انسان است، بهطوری که بیش از 90 درصد از کل اینوزیتول بدن را تشکیل میدهد.
بنابراین، فرق اینوزیتول با میواینوزیتول از جنبه بیولوژیکی در این است که میواینوزیتول بهطور خاص بهعنوان اصلیترین پیامرسان ثانویه در سیگنالینگ انسولین و هورمون محرک فولیکول (FSH) عمل میکند و پرکاربردترین شکل در مکملهای غذایی است.
اینوزیتول هگزا فسفات (Inositol Hexaphosphate یا IP6)، که بهنام فیتات نیز شناخته میشود، شش گروه فسفات متصل به حلقه اینوزیتول دارد.
اینوزیتول هگزا فسفات چیست؟ اینوزیتول هگزا فسفات یک ترکیب ارگانیک طبیعی است که به وفور در بسیاری از غلات، حبوبات، مغزها و دانهها یافت میشود و شکل اصلی ذخیره فسفر در این گیاهان است.
اینوزیتول هگزا فسفات برای چیست؟ IP6 دارای خواص آنتیاکسیدانی قوی است و در مطالعات مختلف، پتانسیل ضد سرطانی (از طریق مهار رشد سلولهای تومور و القای آپوپتوز)، کاهش قند خون و چربیهای خون از آن گزارش شده است. با این حال، بهدلیل خاصیت شلاتهکنندگی IP6، میتواند در صورت مصرف همزمان، جذب برخی مواد معدنی مانند آهن و روی را کاهش دهد.

خواص اینوزیتول عمدتا از طریق بهبود حساسیت به انسولین و تنظیم مسیرهای انتقال پیام هورمونی اعمال میشود. در زیر، مهمترین کاربردهای بالینی و فواید اینوزیتول (عمدتا میواینوزیتول) بر اساس شواهد علمی بررسی میشوند:
یکی از شناختهشدهترین کاربردهای میواینوزیتول، کمک به مدیریت سندرم تخمدان پلیکیستیک است. PCOS یک اختلال غدد درونریز است که با هایپرآندروژنیسم، قاعدگی نامنظم و مورفولوژی پلیکیستیک تخمدان مشخص میشود که اغلب با مقاومت به انسولین همراه است.
اینوزیتول برای تنبلی تخمدان (غالبا بهشکل میواینوزیتول یا ترکیب میواینوزیتول و دی-کایرو اینوزیتول) میتواند به بهبود موارد زیر کمک کند:
استفاده از قرص اینوزیتول برای بارداری میتواند اثرات زیر را داشته باشد:
برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه اینوزیتول و بهبود باروری در زنان مبتلا به تنبلی تخمدان، به مقاله "اینوزیتول موثرترین مکمل تقویت باروری در افراد مبتلا به تنبلی تخمدان" تالیف و ترجمه دکتر محمد امین کربلائی طاهر (دکتر داروساز) مراجعه نمایید.

ارتباط اینوزیتول و لاغری بهطور مستقیم از طریق تاثیر آن بر متابولیسم انسولین و چربیها حاصل میشود:
اینوزیتول برای مردان، بهویژه میواینوزیتول، بهدلیل نقشش در کیفیت اسپرم و باروری مورد توجه قرار گرفته است:
جهت آشنایی بیشتر با انواع مکمل برای تقویت و افزایش اسپرم، مقاله "تقویت اسپرم با مکملها" را که توسط خانم دکتر افروز محمدقلی بیکی (دکتر داروساز) در مجله علمی داروکده منتشر شده است، مطالعه نمایید.

میواینوزیتول در تنظیم پیامرسانهای عصبی (نوروترانسمیترها) در مغز، مانند سروتونین، دوپامین و استیلکولین نقش دارد. مکمل میواینوزیتول در دوزهای بالا در برخی مطالعات کوچک، پتانسیل بهبود علائم اختلالات خلقی مانند افسردگی، اختلال هراس (Panic Disorder) و اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) را نشان داده است، هرچند شواهد هنوز قطعی نیستند و به تحقیقات بیشتری در این زمینه نیاز است.
اینوزیتول بهطور طبیعی در بسیاری از منابع غذایی، بهویژه در شکل فیتات (IP6) در گیاهان، یافت میشود. برخی از مهمترین منابع عبارتند از:
غلات کامل: مانند سبوس گندم، جو دوسر، برنج قهوهای و نانهای سبوسدار.
حبوبات و مغزها: مانند لوبیا، نخود، عدس، بادام و گردو.
میوهها: بهویژه میوههای خانواده مرکبات (به جز لیمو)، پرتقال، گریپفروت، طالبی و انواع توتها.
سبزیجات: مانند کلم، ذرت، فلفل دلمهای، گوجه فرنگی و اسفناج.
محصولات حیوانی: در مقادیر کمتر در گوشتها، تخم مرغ و برخی ارگانهای داخلی (امعاء و احشاء) یافت میشود.
طریقه مصرف قرص اینوزیتول به هدف درمانی بستگی دارد:
دوز استاندارد معمولا 2 تا 4 گرم در روز از میواینوزیتول (بهصورت منقسم، سه یا چهار بار در روز) است. معمولا از ترکیب میواینوزیتول و دی-کایرو-اینوزیتول با نسبت فیزیولوژیک 40:1 (40 قسمت مایواینوزیتول به 1 قسمت دی-کایرو-اینوزیتول) استفاده میشود، زیرا این نسبت در مایع فولیکولی تخمدان سالم وجود دارد و میتواند اثربخشی بالینی را به حداکثر برساند.
نحوه مصرف اینوزیتول برای تنبلی تخمدان همراه یا بعد از غذا است و باید برای چندین ماه ادامه یابد تا اثرات کامل آن مشاهده شود.
دوزهای بسیار بالاتری تا 12 تا 18 گرم در روز از میواینوزیتول در مطالعات استفاده شده است، که مصرف این دوز حتما باید تحت نظر پزشک و با احتیاط صورت گیرد.
نکته مهم: همیشه باید دوز و طریقه مصرف اینوزیتول بر اساس توصیه پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود.

بهترین زمان مصرف اینوزیتول دقیقا مشخص نشده است، اما از آنجا که میواینوزیتول یک ترکیب محلول در آب است و نیمهعمر نسبتا کوتاهی دارد، توصیه میشود برای حفظ سطح ثابت در خون، دوز روزانه در دو تا چهار نوبت مجزا مصرف شود.
بهترین زمان مصرف قرص اینوزیتول برای بهبود جذب، میتواند همراه با یک وعده غذایی سبک باشد. برای زمان مصرف اینوزیتول در PCOS، تقسیم دوز در طول روز با فواصل زمانی منظم، بهمنظور تقلید از ترشح طبیعی انسولین، رایج و مطلوب است.
عوارض اینوزیتول بهطور کلی خفیف و نادر هستند. بهویژه در دوزهای پایین تا متوسط (تا 4 گرم در روز)، اینوزیتول بهخوبی تحمل میشود. عوارض اینوزیتول برای تنبلی تخمدان در دوزهای معمول معمولا محدود به عوارض گوارشی گذرا است و در مقایسه با داروهایی مانند متفورمین برای تنبلی تخمدان، اغلب تحملپذیری بهتری دارد.
برخی از عوارض قرص اینوزیتول (بیشتر در دوزهای بالا - بالای 12 گرم در روز) شامل موارد زیر میشود:

تداخل دارویی اینوزیتول با برخی داروها محتمل است، اما شواهد قطعی در مورد تداخلهای جدی محدود است. با این حال، در برخی موارد باید احتیاط کرد:

بهطور کلی، اینوزیتول در دوزهای توصیه شده (تا 4 گرم در روز) برای اکثر افراد ایمن تلقی میشود و منع مصرف مطلق (Contraindication) کمی دارد:
اینوزیتول، بهویژه ایزومر میواینوزیتول، بهعنوان یک واسطه ضروری در پیامرسانی سلولی، نقشی محوری در تنظیم متابولیسم انسولین و فرآیندهای تولید مثلی ایفا میکند. شواهد علمی قوی، اثربخشی این مکمل را در بهبود پارامترهای هورمونی و متابولیک در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک و افزایش شانس باروری (هم در زنان و هم در مردان) به اثبات رسانده است.
همچنین، پتانسیل آن در کاهش خطر دیابت بارداری و کمک به مدیریت وزن از طریق بهبود حساسیت به انسولین، مکمل اینوزیتول را به یک ابزار کمکدرمانی ارزشمند در حوزههای غدد درونریز و تولید مثل تبدیل کرده است.
برای اطلاع از قیمت مکمل اینوزیتول و یا خرید قرص اینوزیتول برای تنبلی تخمدان میتوانید به داروکده مراجعه نمایید. داروخانه آنلاین داروکده، بهعنوان نخستین و بزرگترین داروخانه آنلاین ایران، مرجعی معتبر و شناختهشده در عرضه تخصصی محصولات سلامتمحور غیر دارویی است.
جایگاه ممتاز داروکده بر اساس سوابق درخشان و پایبندی به استانداردهای رسمی تثبیت شده است:
داروکده علاوه بر عرضه محصول، متعهد به ارتقای آگاهی عمومی و ارائه خدمات پشتیبانی تخصصی است:
کاربران محترم میتوانند سوالات و نظرات سازنده خود را در بخشهای مربوطه ثبت نمایند تا کارشناسان در اسرع وقت پاسخهای لازم را ارائه دهند. هدف نهایی داروکده، توانمندسازی تمامی مخاطبان برای تصمیمگیریهای هوشمندانه و موثر در مسیر حفظ و ارتقای سلامت فردی است.
Berridge, M. Inositol trisphosphate and calcium signalling. Nature 361, 315–325 (1993). https://doi.org/10.1038/361315a0
DiNicolantonio JJ, H O'Keefe J. Myo-inositol for insulin resistance, metabolic syndrome, polycystic ovary syndrome and gestational diabetes. Open Heart. 2022;9(1):e001989. doi:10.1136/openhrt-2022-001989
HAWTHORNE JN. The inositol phospholipids. J Lipid Res. 1960;1:255-280
Unfer V, Facchinetti F, Orrù B, Giordani B, Nestler J. Myo-inositol effects in women with PCOS: a meta-analysis of randomized controlled trials. Endocr Connect. 2017;6(8):647-658. doi:10.1530/EC-17-0243
Kalra B, Kalra S, Sharma JB. The inositols and polycystic ovary syndrome. Indian J Endocrinol Metab. 2016;20(5):720-724. doi:10.4103/2230-8210.189231
Shamsuddin AM, Vucenik I, Cole KE. IP6: a novel anti-cancer agent. Life Sci. 1997;61(4):343-354. doi:10.1016/s0024-3205(97)00092-1
Fitz V, Graca S, Mahalingaiah S, et al. Inositol for Polycystic Ovary Syndrome: A Systematic Review and Meta-analysis to Inform the 2023 Update of the International Evidence-based PCOS Guidelines. J Clin Endocrinol Metab. 2024;109(6):1630-1655. doi:10.1210/clinem/dgad762
Zhang J, Zhang H, Zhou W, Jiang M, Lin X. Effect of myo-inositol supplementation in mixed ovarian response IVF cohort: a systematic review and meta-analysis. Front Endocrinol (Lausanne). 2025;16:1520362. Published 2025 Mar 21. doi:10.3389/fendo.2025.1520362
D'Anna R, Di Benedetto A, Scilipoti A, et al. Myo-inositol Supplementation for Prevention of Gestational Diabetes in Obese Pregnant Women: A Randomized Controlled Trial. Obstet Gynecol. 2015;126(2):310-315. doi:10.1097/AOG.0000000000000958
Ravn P, Gram F, Andersen MS, Glintborg D. Myoinositol vs. Metformin in Women with Polycystic Ovary Syndrome: A Randomized Controlled Clinical Trial. Metabolites. 2022;12(12):1183. Published 2022 Nov 26. doi:10.3390/metabo12121183
Condorelli RA, La Vignera S, Mongioì LM, et al. Myo-inositol as a male fertility molecule: speed them up!. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2017;21(2 Suppl):30-35
Mukai T, Kishi T, Matsuda Y, Iwata N. A meta-analysis of inositol for depression and anxiety disorders. Hum Psychopharmacol. 2014;29(1):55-63. doi:10.1002/hup.2369
National Center for Biotechnology Information. PubChem Compound Summary for myo-Inositol. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/myo-Inositol. Accessed Nov. 7, 2025
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد