• 0
  • افزودن به لیست علاقه مندی ها

سوءهاضمه و درمان های خانگی

دکتر افروز محمدقلی بیکی دوشنبه 30 خرداد 1401
358

سوءهاضمه چیست؟ به مجموعه ای از علائم گوارشی از جمله احساس پری و ناراحتی در معده، سوزش سر دل، نفخ و تهوع و آروغ زدن پی در پی، سوءهاضمه گفته می شود. سوءهاضمه به تنهایی یک بیماری محسوب نمی شود بلکه یک نشانه است که می تواند به علت عادات نادرست غذا خوردن و یا سایر مشکلات گوارشی مانند زخم های گوارشی، التهاب معده و رفلاکس معده بروز پیدا کند. نزدیک به 75 الی 80 درصد موارد سوءهاضمه، بدون علت زمینه ای رخ می دهد و معمولاً منجر به مشکلات بسیار جدی در افراد نمی گردد. با این وجود، علائم آزاردهنده ناشی از آن می تواند بر کیفیت زندگی افراد تاثیر گذاشته و در طولانی مدت، تعادل مواد مغذی دریافتی از رژیم غذایی را با مشکل مواجه کند.

دلیل بروز سوء هاضمه چیست؟
موارد متعددی مانند عادت های نادرست غذایی و شیوه زندگی، بیماری های زمینه ای و عوارض داروها می توانند باعث ایجاد سوء هاضمه شوند.
1.شیوه زندگی
سوءهاضمه می تواند در نتیجه خوردن وعده غذایی سنگین، پرخوری و یا تند غذا خوردن اتفاق بیافتد؛ زیرا در چنین شرایطی، بدن قادر نخواهد بود به صورت نرمال غذا را هضم کند. مصرف غذاهای تند، چرب و سرخ شده و همچنین بلافاصله خوابیدن پس از صرف غذا، احتمال بروز سوءهاضمه را افزایش می دهد. عوامل دیگری نظیر الکل، سیگار و استرس می توانند بر هضم غذا تاثیر منفی بگذارند.

2.داروها
سوءهاضمه ممکن است در نتیجه عوارض جانبی برخی داروها رخ دهد. داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی مانند آسپرین، ایبوپروفن، دیکلوفناک و ناپروکسن می توانند سبب ایجاد سوءهاضمه گردند. برخی آنتی بیوتیک ها نیز با تحریک سیستم گوارشی، هضم غذا را با مشکل مواجه می کنند.

3. بیماری ها 
بیماری هایی که می توانند منجر به بروز سوءهاضمه شوند عبارتند از:
- رفلاکس معده
- زخم معده
- مشکلات مربوط به پانکراس و کیسه صفرا
- عدم تحمل لاکتوز و گلوتن
- سندروم روده تحریک پذیر
- فلج معده (گاستروپارزی)
- سرطان معده

علائم و نشانه های سوءهاضمه چیست؟
مهمترین نشانه های سوءهاضمه عبارتند از:
- احساس پری یا سنگینی در معده
- نفخ
- آروغ زدن
- سوزش سر دل 
سوزش در مری یا معده، احساس سیری زودرس حین غذا خوردن، درد شکمی و تهوع و استفراغ نیز می توانند به علت سوءهاضمه رخ دهند. گاهی سوءهاضمه می تواند با علائم شدیدی از جمله استفراغ خونی یا قهوه ای رنگ، مدفوع تیره، کاهش وزن ناگهانی، بی اشتهایی و مشکل در بلع همراه باشد. درصورت مشاهده این علائم، باید حتماً به پزشک مراجعه نمود.

بیشتر بخوانید: همه چیز درباره هضم غذا

تشخیص سوءهاضمه به چه صورت است؟
تشخیص سوءهاضمه معمولاً توسط پزشک و با بررسی شرح حال، سوابق پزشکی، عادات غذایی و معاینات فیزیکی بیمار انجام می گیرد. گاهی پزشک معالج به منظور بررسی دقیق تر و پی بردن به علت زمینه ای سوءهاضمه، آزمایشات زیر را درخواست می کند:
1- آزمایش خون: جهت بررسی کم خونی، مشکلات کبدی و سایر بیماری ها
2- آزمایش تشخیص باکتری معده (هلیکوباکتر پیلوری): این تست از طریق نمونه گیری از خون، مدفوع و یا تنفس قابل انجام است.
3- آندوسکوپی: این روش نیز، در مواقع خاص با امکان تصویربرداری و نمونه برداری از قسمت های فوقانی دستگاه گوارش، به تشخیص ناهنجاری ها و زخم های مری و معده کمک می کند.

سوءهاضمه چگونه درمان می شود؟
سوءهاضمه اغلب به صورت خود به خود و با گذشت زمان بر طرف می گردد. با این وجود، گاهی به منظور پیشگیری و تسکین علائم آزاردهنده آن، می توان از راهکارهایی نظیر اصلاح شیوه زندگی، درمان های خانگی و استفاده از برخی مکمل ها و دارو ها بهره گرفت.
- اصلاح شیوه زندگی
اصلاح سبک زندگی و تغییر عادات نادرست غذایی می توانند تاثیر بسزایی در تسکین علائم سوءهاضمه داشته باشند. اگر شما از آن دسته افرادی هستید که مکرراً علائم سوءهاضمه را تجربه می کنید، با انجام موارد زیر می توانید به میزان قابل توجهی از بروز این علائم جلوگیری کنید:
1- از مصرف غذاهایی که باعث تحریک و سوزش سر دل می گردند، مانند غذای سرخ شده، شکلات، پیاز و سیر اجتناب کنید.
2- آهسته تر غذا بخورید.
3- وعده های غذایی را در حجم کمتر و دفعات بیشتر میل کنید.
4-  بلافاصله بعد از خوردن غذا دراز نکشید.
5-  سیگار را ترک کنید.
6- مصرف قهوه و نوشیدنی های گازدار و الکلی را محدود کنید.
7- وزن خود را در محدوده وزنی نرمال حفظ کنید.
8- از پوشیدن لباس های بسیار تنگ بپرهیزید.
9- با انجام یوگا و مراقبه، استرس خود را کاهش دهید.

- درمان های خانگی:
در مواردی که افراد به علت عادات نادرست غذایی دچار سوءهاضمه می شوند و علت سوء هاضمه ناشی از مشکلات زمینه ای نباشد، درمان های خانگی می توانند در جهت تسکین این علائم بسیار کمک کننده باشند. در ادامه این مقاله، به معرفی چند مورد از رایج ترین و در دسترس ترین درمان های خانگی خواهیم پرداخت.
1- دمنوش نعناع: نعناع به واسطه ی اثرات ضد اسپاسم خود، گزینه ی خوبی برای تسکین مشکلات گوارشی از جمله نفخ و سوءهاضمه می باشد. نوشیدن یک فنجان دمنوش نعناع بعد از غذا و یا مکیدن چند برگ آن می تواند درد معده را تسکین دهد.
البته باید توجه داشت که نعناع باعث شل شدن دریچه بین مری و معده شده و ورود اسید از معده به مری را افزایش می دهد. بنابراین در صورتی که سوءهاضمه به علت رفلاکس اسید از معده به مری اتفاق افتاده باشد، نباید از نعناع استفاده کرد.

2- دمنوش بابونه: بابونه با کاهش سطح اسید در دستگاه گوارش و همچنین اثرات ضد التهابی می تواند علائم سوءهاضمه را بهبود بخشد. بنابراین در صورت احساس ناراحتی در معده، نوشیدن یک فنجان دمنوش بابونه می تواند مفید واقع شود. به علاوه، این گیاه با اثرات ضد اضطراب و آرام بخش خود می تواند در سوءهاضمه با منشا عصبی سودمند باشد.
از آنجایی که بابونه حاوی ترکیباتی با خاصیت ضد انعقادی می باشد، توصیه می گردد در صورت مصرف همزمان با داروهای ضد انعقاد، علائمی نظیر کبودی بی علت و خونریزی مورد توجه قرار گیرد. 

3- سرکه سیب: گاهی اوقات، ترشح بسیار اندک اسید معده می تواند هضم غذا را با اختلال مواجه کند. در چنین شرایطی مصرف سرکه سیب می تواند با تحریک ترشح اسید معده، هضم غذا را بهبود بخشد. می توان 1 الی 2 قاشق غذاخوری سرکه سیب را به یک لیوان آب اضافه کرد و در هنگام بروز علائم نوشید. اگرچه مصرف سرکه سیب در مقادیر معمول بی ضرر می باشد، اما مصرف بیش از حد، می تواند منجر به مشکلاتی نظیر تهوع، پوسیدگی دندان، سوزش گلو و افت قند خون شود.

4- زنجبیل: زنجبیل با کاهش ترشح اسید معده و همچنین، تسهیل حرکت غذا در طول دستگاه گوارش می تواند در کاهش علائم سوهاضمه موثر باشد. بنابراین نوشیدن دمنوش زنجبیل، آب زنجبیل و یا مکیدن آب نبات زنجبیل می تواند به هضم غذا کمک کند. علاوه بر این، زنجبیل با اثرات ضدتهوع برجسته، می تواند برای افرادی که سوهاضمه را با تهوع تجربه می کنند، مناسب باشد. علیرغم اثرات مثبت زنجبیل، مصرف بیش از اندازه ی آن می تواند منجر به نفخ، سوزش گلو و سوزش معده گردد. حداکثر مقدار مجاز زنجبیل تا 4 گرم در روز می باشد.

5- دانه رازیانه: رازیانه با اثر ضداسپاسمی شاخص قادر است علاوه بر تسکین علائم سوءهاضمه، سایر مشکلات گوارشی از قبیل کرامپ شکمی، نفخ و تهوع را بهبود بخشد.

6- ریشه شیرین بیان: ریشه شیرین بیان با خواص ضد اسپاسم و ضد التهابی در دستگاه گوارش، علائم سوءهاضمه را تسکین می دهد. افزودن ریشه شیرین بیان به آب در حال جوش و نوشیدن آن نیم ساعت قبل غذا یا یک ساعت پس از غذا می تواند در رفع ناراحتی گوارشی کمک کننده باشد.
هر چند ذکر این نکته ضروری است که مصرف بیش از حد ریشه شیرین بیان می تواند باعث بر هم خوردن تعادل سدیم و پتاسیم بدن و افزایش فشار خون گردد. بنابراین مصرف روزانه بیش از 2.5 گرم از آن توصیه نمی گردد.

7- دارچین: دارچین حاوی مقادیر بالایی آنتی اکسیدان می باشد که با کاهش التهاب در دستگاه گوارش به تقویت هاضمه کمک می کند. سایر ترکیبات موجود در دارچین می توانند میزان گاز معده، نفخ و آروغ زدن را کاهش دهند. افزودن یک قاشق چایخوری دارچین به غذا و یا نوشیدن دمنوش دارچین 2 الی 3 بار در روز می تواند مفید باشد.

8- زیره سبز: زیره سبز حاوی ترکیباتی می باشد که علاوه بر اثرات ضد میکروبی، می تواند باعث کاهش سوءهاضمه، افزایش آنزیم های گوارشی، کاهش نفخ و التهاب گوارشی گردد. به منظور تقویت هاضمه، می توان 1 الی 2 قاشق چایخوری پودر زیره سبز آسیاب شده را مانند ادویه به غذا افزود و یا با افزودن چند قاشق چایخوری دانه زیره سبز به آب در حال جوش، از آن دمنوش تهیه کرد و نوشید.

9- میخک: میخک حاوی ترکیباتی است که حرکات گوارشی را افزایش می دهد، گاز معده را کم نموده و ترشحات گوارشی را تقویت می کند؛ به این ترتیب قادر است سرعت هضم غذا را افزایش داده و احساس پری معده را برطرف کند. میخک همچنین می تواند در کنترل تهوع و استفراغ مؤثر باشد. 
درنتیجه، مصرف دمنوش میخک می تواند ناراحتی های گوارشی را تسکین بخشد. راه دیگر استفاده از میخک، خوردن مخلوطی از 1 قاشق چایخوری میخک آسیاب شده با مقدار مساوی عسل قبل از خواب می باشد.

- درمان دارویی
در سوءهاضمه مکرر همراه با علائم شدید که با راهکارهای پیشین قابل کنترل نباشد، درمان دارویی، طبق صلاحدید پزشک توصیه می شود. درمان دارویی سوءهاضمه بسته به علت آن، می تواند متفاوت باشد. 

داروهای کاهنده اسید معده: در صورتی که سوء هاضمه به علت سطح بالای اسید معده، زخم های گوارشی، رفلاکس اسید معده، تنگی مری و التهاب ایجاد شده باشد، پزشک داروهای کاهش دهنده ترشح اسید معده را توصیه می کند. از جمله این داروها می توان به داروهای مهار کننده گیرنده هیستامین نوع 2 مانند فاموتیدین و یا داروهای مهار کننده پمپ پروتون مانند امپرازول و پنتوپرازول اشاره نمود. 

داروهای محرک حرکات دستگاه گوارش یا پروکینتیک ها: داروهای پروکینتیک، مانند دومپریدون و متوکلوپرامید از جمله داروهایی هستند که با تقویت حرکات رو به جلوی دستگاه گوارش، به هضم غذا کمک می کنند.

آنتی بیوتیک ها: در مواقعی که عفونت های باکتریایی علت ایجاد سوءهاضمه باشند، آنتی بیوتیک های مناسب درمان توسط پزشک تجویز می گردد. 

داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب: در برخی موارد، علت ایجاد سوءهاضمه ریشه عصبی دارد. در چنین شرایطی، مصرف داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب با نظارت پزشک، می تواند کمک کننده باشد. توجه به این نکته ضروری است که به دلیل اینکه اغلب داروها دارای عوارض جانبی می باشند، مصرف خودسرانه این داروها توصیه نمی گردد.

مطالب مرتبط

نظرات خوانندگان

پس از تایید یا پاسخگویی سوالات و نظرات , از طریق اس ام اس مطلع خواهید شد .
کاربر گرامی ، جهت درج دیدگاه یا سوال لطفا ابتدا با نام کاربری خود وارد شوید و یا ثبت نام نمایید
لطفا کمی صبر کنید ...