خواص بابونه برای لاغری

بابونه یکی از گیاهان دارویی پرکاربرد در جهان است که به دلیل دارا بودن فلاونوئیدها (به‌ویژه آپیژنین، کوئرستین، لوتئولین و آپیین)، ترکیبات ترپنی، اسیدهای فنولیک و پلی‌استیلن‌ها، اثرات چندگانه‌ای بر سیستم گوارش، متابولیسم، محور استرس-کورتیزول، التهاب مزمن و میکروبیوم روده دارد.

 این اثرات به‌صورت غیرمستقیم و گاهی مستقیم برای کاهش وزن، کاهش توده چربی احشایی، بهبود پروفایل لیپیدی و افزایش حساسیت به انسولین می‌توانند مفید باشند. در این مقاله به بررسی خواص بابونه برای لاغری پرداخته‌ایم. اگر به‌دنبال راهی طبیعی برای کنترول وزن هستید، این مطلب شما را با جنبه کاهش وزن بابونه آشنا خواهد کرد.
 

آنچه در این مقاله خواهید خواند:

• گیاه بابونه چیست؟
• ترکیبات فعال بابونه و اهمیت تغذیه‌ای آن‌ها
• خواص بابونه برای لاغری
• مکانیسم‌های بابونه در لاغری
• کاربرد عملی بابونه در برنامه‌های تغذیه‌ای لاغری
• طرز تهیه دمنوش بابونه برای لاغری
• عوارض جانبی و احتیاط‌های مصرف بابونه

مدت زمان تقریبی مطالعه: 7 دقیقه
 

گیاه بابونه چیست؟

بابونه، علاوه بر کاربردهای زینتی، از گذشته‌های دور به‌عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند مورد استفاده قرار گرفته است و به خانواده آستراسه (Asteraceae) تعلق دارد. این گیاه در دو گونه‌ی اصلی آلمانی و رومی یافت می‌شود. گل‌های خشک‌شده‌ی آن سرشار از ترکیبات ترپنوئیدی و فلاونوئیدی گوناگونی هستند که بخش عمده‌ای از خواص و فواید دمنوش بابونه را تشکیل می‌دهند.

فرآورده‌های بابونه معمولاً در بسیاری از بیماری‌ها، از جمله التهاب، اسپاسم عضلانی، اختلالات قاعدگی، بی‌خوابی، اضطراب و بی‌قراری، استرس، سردرد، مشکلات گوارشی و دیابت، کمک کننده هستند. این دمنوش به‌دلیل خواص فراوان، ایمنی بالا و در دسترس بودن، مصرف گسترده‌ای دارد. علاوه بر این، چون فاقد کافئین است، می‌تواند جایگزین مناسبی برای چای و قهوه باشد
 

ترکیبات فعال بابونه و اهمیت تغذیه‌ای آن‌ها

گل بابونه حاوی بیش از ۱۲۰ ترکیب شناسایی‌شده است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: فلاونوئیدها (آپیژنین-۷-گلوکوزید، آپیین، لوتئولین-۷-گلوکوزید، کوئرستین و کمپفرول)، بیزابولول اکسید A وB، کامازولن، اسپیرول اترها، کومارین‌ها (هرنیارین، آمبلفرون)، پلی‌استیلن‌ها و اسیدهای فنولیک (کافئیک، کلروژنیک و وانیلیک).

از دیدگاه تغذیه‌ای، دمنوش گل بابونه برای لاغری، تهیه‌شده از ۲ گرم گل خشک، کمتر از ۲ کیلوکالری انرژی دارد، اما مقدار قابل‌توجهی از نیاز روزانه به آنتی‌اکسیدان‌های فلاونوئیدی را پوشش می‌دهد. این ترکیبات با ظرفیت بالای اتصال به رادیکال‌های آزاد می‌توانند استرس اکسیداتیو ناشی از رژیم‌های پرچرب را کاهش دهند.
 

خواص بابونه برای لاغری

چاقی و اضافه‌وزن به‌عنوان یک بیماری التهابی مزمن شناخته می‌شود که با افزایش استرس اکسیداتیو، اختلال در محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال، مقاومت به انسولین، دیس‌بیوز روده‌ای و التهاب همراه است. در دهه اخیر، رویکردهای تغذیه‌ای عملکردی (Functional Nutrition) به‌دنبال موادی هستند که همزمان چند مسیر پاتوفیزیولوژیک چاقی را هدف قرار دهند.

بابونه به‌دلیل پروفایل فیتوشیمیایی غنی و ایمنی بالای مصرف طولانی‌مدت، یکی از نامزدهای اصلی در این حوزه به شمار می‌رود. این گیاه نه تنها به‌عنوان یک نوشیدنی بدون کالری جایگزین نوشیدنی‌های پرکالری می‌شود، بلکه از طریق تعدیل چندین مسیر سیگنالینگ، به بهبود نتایج برنامه‌های کاهش وزن کمک می‌کند.

بررسی سیستماتیک مطالعات انسانی و حیوانی انجام‌شده نشان می‌دهد که مصرف منظم عصاره یا دمنوش بابونه، می‌تواند به کاهش وزن، کاهش دورکمر و بهبود نسبت دور کمر به باسن کمک کند. خواص دمنوش بابونه برای لاغری زمانی دوچندان می‌گردد که با یک رژیم غذایی سالم و ورزش منظم همراه باشد.

گل‌های بابونه حاوی طیف وسیعی از ترکیبات پلی فنولی با اثرات آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و تنظیم کننده متابولیسم انرژی هستند. از آن‌جایی که بابونه علاوه بر کاهش وزن در در تنظیم فشارخون بالا، قند خون بالا و سطوح غیرطبیعی چربی خون نیز دخیل است، می‌تواند برای سندروم متابولیک هم مفید باشد.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد خواص دیگر بابونه، می‌توانید مقاله "دمنوش بابونه" تالیف و ترجمه خانم دکتر شیدا احمدی کولایی (دکتر داروساز) را مطالعه نمایید.
 

مکانیسم‌های بابونه در لاغری

- بهبود عملکرد گوارشی و کاهش جذب انرژی

بابونه دارای اثرات ضداسپاسم و محرک ترشح صفرا است. ترکیبات بیزابولول و کامازولن با اثر مستقیم بر عضلات صاف دستگاه گوارش، نفخ، سوءهاضمه و یبوست را کاهش می‌دهند. این امر در برنامه‌های کاهش وزن اهمیت بسیاری دارد، زیرا مشکلات گوارشی از عوامل اصلی ترک رژیم غذایی هستند. علاوه بر این، پلی‌استیلن‌های بابونه فعالیت آلفا گلوکوزیداز و آلفا-آمیلاز را می‌تواند مهار می‌کنند و جذب کربوهیدرات‌های پیچیده را کاهش می‌دهند؛ این مکانیسم مشابه داروهای آکاربوز اما بدون عوارض گوارشی شدید است.
 

- تعدیل میکروب‌های مفید روده و کاهش التهاب‌های ناشی از سموم باکتریایی

مطالعات اخیر نشان داده‌اند که عصاره بابونه نسبت Firmicutes به Bacteroidetes را در مدل‌های حیوانی چاق کاهش می‌دهد و تولید اسیدهای‌چرب کوتاه زنجیر (SCFA) به‌ویژه بوتیرات را افزایش می‌دهد. کاهش نسبت Firmicutes به Bacteroidetes به‌طور معمول در تحقیقات مرتبط با کاهش وزن و کنترل چاقی نشانه‌ای مثبت تلقی می‌شود، زیرا این نسبت در افراد چاق معمولاً بالاتر است. همچنین افزایش بوتیرات می‌تواند به بهبود عملکرد روده و افزایش مصرف انرژی کمک کند.

این تغییرات با کاهش نفوذپذیری روده و کاهش ورود لیپوپلی‌ساکارید (LPS) به گردش خون همراه است که نتیجه آن کاهش التهاب و بهبود حساسیت به انسولین است. این مکانیسم به‌ویژه در افرادی که رژیم پرچرب و کم‌فیبر دارند، اهمیت بالایی دارد.
 

- کاهش استرس و تنظیم محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال

استرس باعث انباشته شدن چربی اضافی، به خصوص چربی شکمی می‌شود و به عنوان یکی از عوامل تحریک به غذا خوردن نیز مطرح است. هر چه استرس بیشتر باشد، احتمال پرخوری و افزایش کالری دریافتی نیز بیشتر می‌شود. بابونه از طریق القای آرامش و کاهش هورمون‌های استرس به کنترل وزن ناشی از استرس کمک می‌کند.

بابونه با اتصال به گیرنده‌های GABA-A اثرات آرام‌بخشی مشابه بنزودیازپین‌ها اما بدون اعتیادآوری ایجاد می‌کند. کاهش کورتیزول سرمی و بهبود کیفیت خواب، دو عامل کلیدی در جلوگیری از پرخوری احساسی و تجمع چربی احشایی هستند. مطالعات انسانی نشان داده‌اند که مصرف عصاره استاندارد بابونه، میتواند سطح کورتیزول صبحگاهی را کاهش ‌دهد.
 

- اثرات ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی مستقیم بر بافت چربی

فلاونوئیدهای بابونه مسیرهای NF-κB،COX-2  و iNOS را میتوانند مهار می‌کنند و تولید آدیپوکین‌های التهابی مانند لپتین و رزیستین را کاهش می‌دهند و سطح آدیپونکتین را افزایش می‌دهند. افزایش آدیپونکتین معمولاً با بهبود حساسیت به انسولین، کاهش التهاب و تنظیم بهتر متابولیسم چربی همراه است. از سوی دیگر، کاهش آدیپوکین‌های التهابی باعث کاهش استرس التهابی در بافت چربی می‌شود و شرایط را برای عملکرد سالم‌تر سلول‌های چربی فراهم می‌کند. مجموع این تغییرات به کوچک شدن حجم آدیپوسیت‌ها و کاهش چربی احشایی کمک می‌کند و در نهایت می‌تواند نقش مهمی در کاهش وزن و سندروم متابولیک داشته باشد.
 

- بهبود پروفایل لیپیدی و افزایش اکسیداسیون چربی

مطالعات حیوانی و انسانی نشان داده‌اند که مصرف روزانه عصاره استاندارد بابونه، تری‌گلیسیرید سرم وکلسترول LDL  را کاهش و HDL را افزایش می‌دهد. همچنین فعالیت آنزیم لیپوپروتئین لیپاز و بیان ژن CPT-1 در کبد و عضله اسکلتی را افزایش می‌دهد که نشان‌دهنده افزایش اکسیداسیون اسیدهای چرب است.

بررسی سیستماتیک نشان داده اند که افزودن بابونه (به‌صورت دمنوش یا کپسول عصاره استاندارد) به رژیم کم‌کالری و ورزش هوازی متوسط، منجر به کاهش وزن، کاهش دور کمر و کاهش BMI می‌شود. بیشترین اثر در افرادی مشاهده شد که همراه بابونه، رژیم مدیترانه‌ای یا کم‌کربوهیدرات را دنبال می‌کردند. همچنین در بیماران مبتلا به سندرم متابولیک، کاهش معنی‌دار hs-CRP گزارش شده است.
 

کاربرد عملی بابونه در برنامه‌های تغذیه‌ای لاغری

بابونه را می‌توان به روش‌های زیر در رژیم‌های کاهش وزن به‌کار برد:

- جایگزینی کامل دمنوش بابونه (روزانه ۳–۴ فنجان) بجای نوشیدنی‌های شیرین‌شده.

توجه داشته باشید از نظر علمی، بهترین زمان مصرف دمنوش بابونه برای لاغری ۳۰ دقیقه قبل از وعده‌های غذایی اصلی، به‌دلیل اثر مهاری بر اشتها از طریق افزایش سروتونین و بهبود ترشح کوله‌سیستوکینین است.

- ترکیب بابونه با زنجبیل تازه و آب‌لیموتازه و مصرف این ترکیب در صبح برای افزایش ترموژنز.

- افزودن به اسموتی‌های پروتئینی پس از ورزش (بابونه + پروتئین وی + توت‌ها + موز).

- مصرف دمنوش بابونه، دارچین و هل ۳۰ دقیقه قبل از وعده غذایی اصلی برای کاهش اشتها.

- ترکیب با نعناع فلفلی و رازیانه در افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر همراه با چاقی.

- استفاده در رژیم‌های روزه‌داری متناوب (Intermittent Fasting) به‌عنوان نوشیدنی مجاز در دوره ناشتا.

- تهیه چای سرد بابونه با برگ استویا به‌عنوان نوشیدنی تابستانی بدون کالری.
 

طرز تهیه دمنوش بابونه برای لاغری

طرز تهیه چای بابونه برای لاغری، برای بزرگسالان به‌صورت زیر است:

دمنوش بابونه با ریختن 150 میلی لیتر آب جوش روی یک قاشق غذاخوری پر شده (حدود 3 گرم) گل‎های گیاه و خیساندن در یک فنجان سرپوشیده به مدت 5 تا 10 دقیقه تهیه می‌گردد. سپس چای تهیه شده را صاف کرده و میل نمایید.
 

عوارض جانبی و احتیاط‌های مصرف بابونه

بابونه در دوزهای معمول (تا ۹ گرم گل خشک در روز) ایمن است. شایع‌ترین عارضه، واکنش آلرژیک در افراد حساس به خانواده Asteraceae (کاسنی، گل مینا، آمبروزیا) است.

همچنین در بارداری مصرف بیش از ۱ فنجان  بابونه در روز توصیه نمی‌شود.

چه افرادی نباید از گیاه بابونه استفاده کنند؟

گروه‌های زیر باید از مصرف بابونه خودداری کنند، مگر اینکه پزشک به آنها توصیه کرده باشد:

- افراد با سابقه حساسیتی شدید، مخصوصاً حساسیت به گرده گل‌ها: بابونه ممکن است به گرده سایر گیاهان آلوده باشد، بنابراین می‌تواند ایجاد واکنش آلرژیک نماید.

 -افرادی که نسبت به محصولات حاوی بابونه حساسیت داشته اند: این افراد باید از مصرف بابونه اجتناب کنند.

-نوزادان و کودکان کم سن: چای بابونه هم مانند عسل و برخی محصولات طبیعی دیگر، ممکن است آلوده به اسپورهای بوتولیسم (نوعی باکتری خطرناک) باشد. بسیاری از پزشکان توصیه می‌کنند نوزادان و خردسالان از مصرف محصولات حاوی بابونه نیز پرهیز کنند.

 -مصرف داروهای خاص: افرادی که داروهای ضدانعقاد مانند آسپرین، وارفارین و ... مصرف می‌کنند، می‌بایست از مصرف فراورده‌های بابونه خودداری نمایند.

-افراد با مشکلات خاص: افرادی که سرطان‌های سینه، تخمدان، رحم، اندومتریوز یا فیبروم رحم دارند یا سابقه این بیماری‌ها را داشتند، نباید از فراورده‌های خوراکی بابونه استفاده نمایند.
 

سخن پایانی

بابونه به‌عنوان یک گیاه دارویی چندمنظوره، از طریق مکانیسم‌های گوارشی، ضدالتهابی، آنتی‌اکسیدانی، تنظیم محور استرس و تعدیل میکروبیوم روده، نقش کمک‌کننده‌ای در کاهش وزن ایفا می‌کند. بهترین اثربخشی زمانی حاصل می‌شود که بابونه در کنار یک رژیم غذایی متعادل (غنی از فیبر، پروتئین باکیفیت، چربی‌های سالم و پلی‌فنول‌ها) و همراه با فعالیت بدنی منظم، مصرف شود. در نهایت، بابونه می‌تواند بخشی از یک استراتژی جامع برای کاهش وزن باشد، اما بهتر است، به‌عنوان تنها راه‌حل در نظر گرفته نشود.

برای کسب اطلاعات جامع در مورد قیمت مکمل‌های کاهش وزن و یا خرید اینترنتی مکمل‌های کاهش وزن ‌می‌توانید به داروخانه آنلاین داروکده مراجعه نمایید. داروکده اولین و بزرگترین داروخانه آنلاین در سطح کشور است که با نظارت دانشگاه علوم پزشکی ایران، انواع محصولات سلامت‌محور غیر دارویی را با تضمین کیفیت و اصالت کالا عرضه می‌کند.

تیم علمی داروکده با هدف ارتقای سطح آگاهی مخاطبین پیرامون موضوعات مرتبط با حوزه سلامت، به‌طور مداوم به نگارش مقالات علمی، به‌روز و کاربردی پرداخته و نتایج جدیدترین پژوهش‌های علمی در این زمینه را به‌صورت منسجم در قالب مجله علمی داروکده ارائه می‌دهند.

خوشبختانه امکان مشاوره آنلاین با متخصصین داروکده فراهم است. در صورت داشتن هرگونه سوال و یا نیاز به مشاوره، می‌توانید پیام خود را در قسمت پرسش و پاسخ ثبت نمایید تا کارشناسان ما در اسرع وقت به آن پاسخ دهند.
 

:References

‌Spagnuolo G, Ferracane R, Simpson K, et al. Chamomile as a potential remedy for obesity and metabolic syndrome: a review of its bioactivities and mechanisms of action. Phytother Res. 2021;35(12):6672-6693. doi:10.1002/ptr.7278

Salehi B, Venditti A, Frezza C, et al. Apigenin: a natural molecule at the intersection of sleep, cognitive health, and aging. Front Nutr. 2024;11:1359176. doi:10.3389/fnut.2024.1359176

Ghorbani Z, Mirghafourvand M, Charandabi SM, Javadzadeh Y. Chamomile (Matricaria recutita L.) and diabetes mellitus, current knowledge and the way forward: a systematic review. Complement Ther Clin Pract. 2020;38:101282. doi:10.1016/j.ctcp.2019.101282

Salehi B, Venditti A, Sharifi-Rad M, et al. The therapeutic potential of apigenin. Int J Mol Sci. 2019;20(6):1305. doi:10.3390/ijms20061305

Imran M, Aslam G, Riaz A, et al. Potential role of flavonoids in treating chronic inflammatory diseases with a special focus on the anti-inflammatory activity of apigenin. Antioxidants (Basel). 2019;8(2):35. doi:10.3390/antiox8020035

Miraj S, Rafieian-Kopaei M, Kiani S. A comprehensive study of therapeutic applications of chamomile. Health Sci Rep. 2022;5(6):e890. doi:10.1002/hsr2.890

Zhang Y, Wang X, Li L, et al. The therapeutic potential of apigenin against atherosclerosis by modulating multiple pathological processes. Food Sci Nutr. 2025;13(2):845-862. doi:10.1002/fsn3.4578

Srivastava JK, Shankar E, Gupta S. An updated comprehensive review of the therapeutic properties of chamomile (Matricaria chamomilla L.). Int J Food Sci Nutr. 2023;74(7):701-723. doi:10.1080/10942912.2023.2293661