• 0
  • افزودن به لیست علاقه مندی ها

ویتامین D، تنها ویتامینی که نقش هورمونی دارد

دکتر الهه عبدالهی سه شنبه 28 دی 1395
8520

ویتامین D (کلسی فرول) یک اصطلاح کلی است و به گروهی از ترکیبات محلول در چربی با 4 حلقه کلسترول اشاره می کند. تعداد کمی از غذاها به طور طبیعی حاوی ویتامین D هستند که عبارتند از: ماهی های چرب (سالمون و ...)، کبد ماهی، زرده تخم مرغ و ...

مصرف کبد ماهی به این منظور توصیه نمی شود چون کبد برخی از ماهی ها دارای مقادیر سمی از ویتامین A است و می تواند باعث آسیب کبدی و ایجاد شکستگی شود. میزان ویتامین D در تخم مرغ و سایر منابع غذایی نیز کم می باشد. پس به نوعی می توان گفت که تقریبا تمامی ویتامین D دریافتی از غذا، از غلات و محصولات لبنی غنی شده با این ویتامین به دست می آید. ویتامین D، در پوست نیز به طور طبیعی تحت تاثیر نور خورشید (اشعه ماورا بنفش UVB) ساخته می شود. مقدار نور مناسب برای سنتز مقادیر کافی از ویتامین D متفاوت است و بستگی به سن، رنگ پوست، مشکلات پزشکی و ... دارد. به طور مثال افراد با پوست های تیره برای ساخت مقادیر کافی از ویتامین D، زمان بیشتری را باید در معرض نور خورشید (بخصوص در ماه های زمستان) قرار بگیرند.
با وجود اهمیت نور خورشید در سنتز ویتامین D، به منظور کاهش خطر ابتلا به سرطان پوست به افراد توصیه می شود که فقط به مدت چند دقیقه در معرض نور خورشید قرار بگیرند و بعد از آن از ضدآفتاب یا لباس مناسب استفاده کنند. برنزه کردن نیز سبب سنتز ویتامین D می شود اما خطرات مشابهی را برای ابتلا به سرطان پوست ایجاد می کند. همچنین این نکته را باید در نظر داشت که نور خورشید از پشت شیشه نمی تواند باعث ساخت ویتامین D در پوست شود.

نوعی دیگر از ویتامین D، ارگوکلسی فرول(D2) در گیاهان ساخته می شود که نسبت به ویتامین D3 (مواد غذایی حیوانی و سنتز پوستی) اثر ضعیف تری دارد. ویتامین D به دست آمده از هر منبعی (رژیم غذایی، مکمل ها یا سنتز پوستی) به طور بیولوژیکی غیرفعال است و برای تولید ترکیبات فعال، نیاز به تبدیل آنزیمی دارد. 
ویتامین D در کبد به 25-هیدروکسی ویتامین (D (25(OH)D تبدیل می شود که شکل عمده در گردش خون ویتامین D است و در تست های آزمایشگاهی اندازه گیری می شود. سپس 25OH)D در کلیه به 1,25 دی هیدروکسی ویتامین D (کلسی تریول) تبدیل می شود که فرم فعال ویتامین D است. ویتامین D اصلی ترین تنظیم کننده هموستاز کلسیم در بدن است و به جذب کلسیم از روده کمک می کند. 
همچنین این ویتامین، در فرایند معدنی شدن استخوان نقش دارد. ویتامین D، تنها ویتامینی است که هورمون هم محسوب می شود و در سلول های سراسر بدن یافت می شود.

RDA چیست؟ 
مقدار میانگین از مواد مغذی که بتواند نیازهای غذایی اکثر افراد سالم (98-97 درصد) را در هر مرحله از زندگی و با هر جنسیت تامین کند. جدول زیر (Recommended Daily Allowance (RDA ویتامین D را برای گروه های سنی مختلف نشان می دهد: 

همچنین جدول زیر حداکثر مقدار مجاز مصرف ویتامین D در روز را نشان می دهد: 

کمبود ویتامین D در سراسر جهان شایع است. سطوح ویتامین D کمتر از نرمال نشانه یا علائم قابل رویتی ندارد. البته در برخی افراد کاهش ملایمی در میزان کلسیم سرم و افزایش اندکی در هورمون پاراتیروئید (PTH) دیده می شود. با این حال کمبود ویتامین D با کاهش دانسیته استخوانی (استئوپنی و استئوپروز) مرتبط است و سبب افزایش احتمال شکستگی می شود که به طور جدی می تواند کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. کمبود شدید و طولانی مدت ویتامین D می تواند سبب مینرالیزاسیون ناکافی یا دمینرالیزاسیون توده استخوانی شود و به بیماری ریکتز (در بچه ها) و استئومالاسی (در بزرگسالان) منجر شود. این افراد دارای استخوان های شکننده، نرم و نازک هستند. 

دلایل کمبود ویتامین D 
- کمبود ویتامین D در رژیم غذایی و در معرض نورخورشید قرار نگرفتن
- ناتوانی در جذب ویتامین D از روده
بیماری های خاص توانایی بدن را برای جذب مقادیر کافی ویتامین D از دستگاه گوارش کم می کند. به عنوان مثال: بیماری سلیاک، بیماری کرون، نارسایی پانکراس، سیستیک فیبروزیس، جراجی هایی که بخش هایی از معده و روده برداشته می شود (بای پس معده و ...) 
- ناتوانی در تولید ویتامین D فعال از کبد و کلیه
آنزیم هایی در کبد و کلیه وجود دارد که سبب ساختن فرم فعال ویتامین D می شوند. در بیماران مزمن کلیوی و کبدی به دلیل اینکه سطح این آنزیم ها کاهش می یابد میزان ویتامین D فعال کم می شود. این افراد باید از فرم فعال ویتامین D استفاده کنند که بصورت دارو است. 

بیشتر بخوانید: کمبود ویتامین D و عوارض آن

گروه های سنی خاصی که ممکن است به اندازه کافی ویتامین D دریافت نکنند: 
- نوزادان: بخصوص نوزادانی که فقط از شیر مادر تغیه می کنند زیرا میزان ویتامین D در شیر مادر کم است. در مورد نوزادانی که از شیر خشک استفاده می کنند، با اینکه شیرخشک ها حاوی ویتامین D هستند اما این مقدار برای تامین نیاز نوزاد کافی نیست. از این رو استفاده از ویتامین D چند روز پس از تولد برای همه نوزادان توصیه می شود.

- افراد مسن: این افراد به طور منظم در معرض نور آفتاب قرار نمی گیرند. همچنین پوست آنها نمی تواند ویتامین D را به خوبی تولید کند. از طرف دیگر توانایی کلیه برای تولید فرم فعال ویتامین D کاهش می یابد. از این رو برای این افراد استفاده از مکمل ویتامین D600-800 واحد به صورت روزانه توصیه می شود. 

- افراد با پوست های تیره: افراد با پوست های تیره زمان بیشتری را باید در معرض نور خورشید قرار بگیرند.

- افراد چاق:  چربی بدن این افراد به تعدادی از مولکول های ویتامین D متصل می شود و از ورود آن ها به خون جلوگیری می کند. 

- افراد با بیماری های خاص: یبماری سلیاک، بیماری کرون، نارسایی پانکراس، سیستیک فیبروزیس، جراجی هایی که بخش هایی از معده و روده برداشته می شود (بای پس معده و ...) 

کمبود ویتامین D در ایران
متاسفانه کمبود ویتامین D در کشور ما نیز شایع می باشد. در مطالعه ای در سال 2001 در تهران بر روی 1210 نفر افراد 69-20 ساله انجام شد و سطح 25-هیدروکسی ویتامین D در خون آنها اندازه گیری شد. فقط 18.7 درصد افراد مقدار ویتامین D نرمال داشتند و بقیه افراد، درجات مختلفی از کمبود ویتامین D را نشان دادند. در مطالعه ای مشابه که در همان سال در شهرهای تهران، تبریز، مشهد، شیراز و بوشهر بر روی 5232 نفر افراد 69-20 ساله انجام شد بیشترین شیوع کمبود ویتامین D در تهران و کمترین شیوع آن در بوشهر گزارش شد. در ابلاغیه ای که در سال 1393 توسط وزارت بهداشت منتشر شد از شیوع بالای کمبود ویتامین D در بزرگسالان کشور خبر داد. به نحوی که بیش از نیمی از زنان کشور با کمبود ویتامین D مواجه بودند و در مردان بزرگسال نیز شیوع کمبود ویتامین D قابل توجه بوده است. به همین جهت برنامه مکمل یاری با ویتامین D بدون اندازه گیری سطح سرمی آن در دستور این وزارت خانه قرار گرفت: 
1-کلیه مردان و زنان 30-59 ساله: ماهیانه یک دوز 50/000 مصرف کنند. (12 دوز در طول یک سال) 
2-افراد بالای 60 سال: ماهیانه یک دوز 50/000 مصرف کنند. (12 دوز در طول یک سال)

همچنین بهتر است این افراد روزانه یک عدد مکمل کلسیم (500 میلی گرم) یا کلسیم + ویتامین D (500 میلی گرم کلسیم + 400 واحد ویتامین D) نیز مصرف کنند. اجرای این برنامه تا زمان غنی سازی آرد با ویتامین D ادامه دارد.

برای مشاهده مکمل های ویتامین D در داروکده اینجا کلیک کنید.

علاوه بر نقش ویتامین D بر هموستاز کلسیم و سلامت استخوان، این ویتامین بر عملکرد ماهیچه، سلول های سرطانی، سیستم ایمنی، سیستم قلبی عروقی و سیستم متابولیکی نیز می تواند تاثیرگذار باشد. 

سرطان:
مطالعات مشاهده ای در انسان نشان داده اند که بین سطح پایین ویتامین D و افزایش خطر ابتلا به برخی سرطان ها رابطه وجود دارد. اما سازمان بهداشت جهانی (WHO) نشان داد بیشترین خطر با سطح پایین ویتامین D مربوط سرطان کولون است. به طوری که هر 4ng/ml افزایش در سطح ویتامین D سبب کاهش 6 درصد خطر ابتلا به سرطان کولون می شود. 

سیستم ایمنی: 
ویتامین D اثرات عمده ای تقریبا بر تمام سلول های ایمنی دارد. مطالعات مشاهده ای نشان می دهد که بین کمبود ویتامین D و بیماری های اتوایمیون (دیابت نوع 1، MS, IBS و ...) رابطه وجود دارد با این وجود هیچ گونه کارآزمایی تصادفی اثر مکمل ویتامین D را در پیشگیری از بیماری های اتوایمیون تایید نکرده است.

عملکرد ماهیچه:
مطالعات مشاهده ای پیشنهاد کردند که بین سطح پایین ویتامین D (کمتر از 20ng/ml) و ضعف عضلانی در بچه ها و افراد مسن رابطه وجود دارد. با این حال در کارآزمایی هایی بالینی این رابطه به وضوح نشان داده نشده است و بهترین غلظت 25-هیدروکسی ویتامین D برای عملکرد ماهیچه مشخص نیست. 

سیستم قلبی و عروقی:
اگر چه مطالعات مشاهده ای نشان می دهد که بین سطح پایین ویتامین D و افزایش خطر فشار خون و حوادث قلبی عروقی ارتباط وجود دارد اما اکثر مطالعات این نتایج را تایید نکرده اند. به طور کلی می توان گفت اگرچه تعداد زیادی داده های اپیدمیولوژیک وجود دارد که نشان می دهد خطر سرطان، عفونت، بیماری های اتوایمیون و بیماری های قلبی عروقی هنگامی که سطح 25-هیدروکسی ویتامین D کمتر از 20ng/ml باشد بیشتر است و با غلظت های بالاتر، این خطرات کاهش می یابد. با این وجود هیچ مطالعه تصادفی قانع کننده ای وجود ندارد که مکمل های ویتامین D می تواند خطر ابتلا به سرطان، عفونت، بیماری های اتوایمیون، بیماری های قلبی عروقی را کاهش می دهد.

Refrences 
1. Pazirandeh S, Burns D L, [Internet]Jan 15, 2016, https://www.uptodate.com. 2.https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional 3. Bouillon R, [Internet]Nov 30, 2016, https://www.uptodate.com. 4. Marc K Drezner, [Internet]Jun 09, 2015, https://www.uptodate.com. 5. http://fhc.sbmu.ac.ir/uploads/vitdmiansa_212507.pdf 6. Hashemipour S, Larijani B, Adibi H, Javadi E, Sedaghat M, Pajouhi M, et al. Vitamin D deficiency and causative factors in the population of Tehran. BMC Public health. 2004;4(1):1. 7.Heshmat R, Mohammad K, Majdzadeh S, Forouzanfar M, Bahrami A, Ranjbar Omrani G. Vitamin D deficiency in Iran: A multi-center study among different urban areas. Iran J Public Health. 2008;37.

مطالب مرتبط

نظرات خوانندگان

پس از تایید یا پاسخگویی سوالات و نظرات , از طریق اس ام اس مطلع خواهید شد .
کاربر گرامی ، جهت درج دیدگاه یا سوال لطفا ابتدا با نام کاربری خود وارد شوید و یا ثبت نام نمایید
لطفا کمی صبر کنید ...