
این بخش از مجله علمی داروکده به مدیریت تغذیهای هایپراوریسمی میپردازد و راهنمای جامع غذاهای مضر برای نقرس و جایگزینهای مناسب را ارائه میدهد.
نویسنده: مهتاب باقری دیزج
تحریریه داروکده
آخرین به روزرسانی:
01 اردیبهشت 1405
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
01 اردیبهشت 1405
7K
لیست غذاهای مجاز و مضر برای نقرس
بیماری نقرس (Gout) فراتر از یک التهاب مفصلی ساده، یک اختلال متابولیک پیچیده در مسیر کاتابولیسم پورینهاست که منجر به رسوب کریستالهای مونو سدیم اورات در بافتهای سینوویال میشود. در حالی که دهههای پیشین این بیماری را تنها ناشی از زیادهروی در مصرف گوشت قرمز میدانستند، امروزه بیوشیمی تغذیه نشان میدهد که تعادل میان غذاهای مضر برای نقرس و غذاهای مناسب نقرس نقشی کلیدی در تنظیم سطح سرمی اسید اوریک و پیشگیری از حملات حاد ایفا میکند.
شناخت دقیق مسیرهای متابولیک پورینها و تاثیر فروکتوز بر ترشح کلیوی اسید اوریک، سنگبنای مدیریت غیردارویی این بیماری در پزشکی مدرن است. این مقاله با بررسی شواهد اپیدمیولوژیک و کارآزماییهای بالینی، به کالبدشکافی تاثیر رژیم غذایی بر هموستاز اسید اوریک میپردازد تا راهنمایی جامع برای متخصصان و بیماران ارائه دهد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند:
مدت زمان تقریبی مطالعه: 10 دقیقه
نقرس بهعنوان شکل نهایی "هایپراوریسمی مزمن" تعریف میشود. این بیماری زمانی رخ میدهد که سطح اسید اوریک خون از حد اشباع (معمولاً بالای mg/dL 6.8) فراتر رفته و منجر به تشکیل کریستالهای سوزنیشکل در در بافتهای دارای خونرسانی ضعیف مانند غضروفها و مفاصل (بهویژه شست پا) شود.
عوارض سیستمیک نقرس شامل موارد زیر است:

علت اصلی نقرس، عدم توازن بین تولید اسید اوریک (در کبد) و دفع آن (توسط کلیهها و روده) است. عوامل دخیل عبارتند از:

درمان نقرس به دو فاز حاد (کنترل التهاب) و مزمن (کاهش اسید اوریک) تقسیم میشود:
برای درمان نقرس چه بخوریم؟ تمرکز بر منابع ویتامین C (مانند فلفل دلمهای، مرکبات، توت فرنگی، کیوی، سبزیجات برگ سبز مانند اسفناج و کلم بروکلی)، لبنیات کمچرب و مصرف متعادل گیلاس و آلبالو است که دفع اسید اوریک را افزایش میدهند.
چه چیزی برای درمان نقرس خوبه؟ هیدراتاسیون با آب فراوان برای تسهیل دفع کلیوی اسید اوریک از کلیدیترین توصیههاست. همچنین، مصرف گیلاس بهدلیل داشتن آنتوسیانینهای مهارکننده COX-2 و مواد افزایش دهنده ترشح کلیوی اسید اوریک، یکی از بهترین مداخلات خانگی است.
علاوه بر این، برخی گیاهان دارویی میتوانند با کاهش التهاب و کمک به کاهش سطح اسید اوریک، در مدیریت حمایتی نقرس مفید باشند. از جمله محصولات گیاهی در این زمینه میتوان فارمونیس، آرترولیستیکا و سلرکس فورت را نام برد.

شناخت غذاهای مضر برای نقرس برای جلوگیری از بازگشت حملات ضروری است. پورینها در بدن به اسید اوریک تبدیل میشوند.

شناخت غذاهای مناسب نقرس بر اساس شواهد علمی جدید، رژیمهای سختگیرانه قدیمی را تعدیل کرده است. انتخاب غذا های مناسب نقرس میتواند تا 15% سطح اسید اوریک را کاهش دهد.
جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد خواص آویشن، مطالعه مقاله "آویشن چیست و چه خواصی دارد؟" تالیف و ترجمه خانم دکتر شیدا احمدی کولایی (متخصص فارماکوگنوزی) پیشنهاد میشود.
برای نقرس چه بخوریم؟ در جستجوی غذاهای مناسب برای بیماران نقرس، همواره باید تعادل الکترولیتی را مدنظر داشت. لیست غذاهای مناسب برای نقرس شامل مقادیر زیادی از سبزیجات فیبری و غلات کامل است که با بهبود حساسیت به انسولین، بهطور غیرمستقیم سطح اسید اوریک را کاهش میدهند.

یک رژیم غذایی برای نقرس، فراتر از حذف ساده چند ماده غذایی، باید متوازن و پایدار، کمپورین، کمفروکتوز و با پروتئین متعادل باشد. الگوی رژیم غذایی DASH یا الگوی مدیترانهای اصلاحشده با تمرکز بر غذاهای کامل، سرشار از فیبر (غلات کامل، سبزیجات غیرنشاستهای، حبوبات)، پروتئینهای کمچرب و چربیهای غیراشباع (مانند روغن زیتون و آجیل) بهترین گزینه است.
این رژیم که بر پایه مصرف بالای میوهها، سبزیجات، لبنیات کمچرب و کاهش دریافت سدیم استوار است، بهطور معناداری سطح اسید اوریک را کاهش میدهد. مکانیسم اثر آن از طریق بهبود دفع کلیوی اورات بهواسطه منیزیم و کلسیم فراوان موجود در مواد غذایی است.
این الگو بر چربیهای غیراشباع (روغن زیتون) و پروتئینهای گیاهی تمرکز دارد. در نسخه "اصلاحشده" برای نقرس، مصرف ماهیهای پرپورین (مانند ساردین) و گوشت قرمز حذف شده و با فیبر، میوههای غنی از آنتیاکسیدان و سبزیجات سبز و رنگی جایگزین میشود تا از التهاب سیستمیک جلوگیری نماید.
بیشتر بخوانید:
رژیم غذایی که به عنوان رژیم ضد التهاب شناخته می شود

قارچ علیرغم تصور قدیمی، پورین گیاهی دارد که خطر نقرس را افزایش نمیدهد. استفاده از روغن زیتون و سیر نیز به کاهش التهاب کمک میکند.
آمادهسازی: پاستای سبوسدار را در آب جوش بپزید. در یک تابه جداگانه، سیر له شده و قارچهای ورقه شده را با حرارت بسیار ملایم در روغن زیتون فرابکر تفت دهید تا ترکیبات آلیسین سیر تخریب نشود. در نهایت پاستا را با سس مخلوط کرده و با جعفری تازه (دیورتیک طبیعی) تزئین کنید.
استفاده از کینوا بهعنوان منبع پروتئین گیاهی بههمراه بروکلی و هویج.
آمادهسازی: کینوا را پس از شستن، با نسبت دو برابر آب بجوشانید تا کاملاً شکفته شود. کلم بروکلی و هویج را بهمدت ۵ تا ۷ دقیقه بخارپز کنید تا فیبر آنها نرم شده اما ویتامین C موجود در آنها حفظ شود. این ترکیب یک منبع پروتئین کامل و زودهضم است.
توفو (پنیر سویا) منبع عالی پروتئین است که طبق مطالعات، اسید اوریک را بالا نمیبرد.
آمادهسازی: توفو را بهصورت مکعبی برش داده و در مقدار کمی روغن کنجد تفت دهید تا کمی طلایی شود. بروکلی را به تابه اضافه کرده و با مقدار کمی زنجبیل تازه (ضدالتهاب قوی) و نمک بسیار کم، تفت کوتاهی بدهید تا بافت ترد آن حفظ شود.
ترکیب ماست کمچرب، گیلاس منجمد و مقدار کمی دانه چیا.
آمادهسازی: ۱ پیمانه ماست کمچرب را با نصف پیمانه گیلاس منجمد (بدون هسته) و یک قاشق چایخوری دانه چیا در میکسر ترکیب کنید. دانه چیا با جذب آب، به هیدراتاسیون بدن در طول روز کمک کرده و آنتوسیانینهای گیلاس، دفع اسید اوریک را سرعت میبخشند.
استفاده از ماهیهای با پورین پایین بههمراه نارنج و سیر.
آمادهسازی: تکههای ماهی را با سیر رنده شده و آب نارنج تازه مزهدار کنید. بهجای سرخ کردن در روغن، ماهی را در فر با دمای ۱۸۰ درجه سانتیگراد یا روی گریل بپزید.
غنی از فیبر و چربیهای امگا ۳ که برای سلامت مفاصل ضروری است.
آمادهسازی: کینوا پخته شده را با گردوی خرد شده (منبع امگا ۳)، خیار و گوجه فرنگی مخلوط کنید. برای سس، از ترکیب آب لیموی تازه و روغن زیتون استفاده کنید. ویتامین C لیمو به بازجذب کمتر اورات در کلیهها کمک میکند.

سوالات متداول
در اینجا، برخی سوالات پر تکرار مردم در مورد غذاهای مناسب نقرس را پاسخ میدهیم:
1- آیا ماهی برای نقرس ضرر دارد؟
بستگی به نوع آن دارد. ماهیهای پرپورین مثل ساردین و ماهی کولی مضر هستند.
2- چه نوع ماهی برای نقرس خوب است؟
ماهی قزلآلای پرورشی و سالمون در مقادیر محدود (هفتهای دو بار) بهدلیل امگا ۳ بالا، اثرات مفید بیشتری نسبت به مضرات پورینشان دارند.
3- آیا مرغ برای نقرس ضرر دارد؟
مرغ پورین متوسطی دارد. مصرف سینه مرغ بدون پوست آبپز یا کبابی بهمراتب بهتر از ران مرغ یا گوشت قرمز است.
4- آیا برنج برای نقرس ضرر دارد؟
خیر؛ برنج جزو غلات ایمن است، اما توصیه میشود برای کنترل قند خون از برنج قهوهای استفاده شود.
5- ایا کشک برای نقرس خوب است؟
بله؛ کشک بهعنوان یک فرآورده لبنی، پروتئین باکیفیت و بدون پورین فراهم میکند و برای بیماران نقرسی توصیه میشود (بهشرطی که خیلی شور نباشد).
6- ماست برای نقرس ضرر دارد؟
به هیچ وجه؛ ماست کمچرب از بهترین غذاهای مناسب بیماری نقرس است.
7- آیا حبوبات برای نقرس ضرر دارد؟
خیر؛ پورینهای گیاهی موجود در لوبیا، عدس و نخود برخلاف پورینهای حیوانی، در مطالعات طولانیمدت ارتباطی با افزایش حملات نقرس نشان ندادهاند.
8- آیا بستنی برای نقرس ضرر دارد؟
بهدلیل محتوای قند (ساکارز که به فروکتوز تبدیل میشود) و چربی بالا، مصرف آن باید بسیار محدود شود.
9- سیر برای نقرس ضرر دارد؟
خیر؛ سیر دارای آلیسین است که یک ضدالتهاب طبیعی قدرتمند محسوب میشود.
10- تخم مرغ برای نقرس ضرر دارد؟
خیر؛ تخم مرغ "استاندارد طلایی" پروتئین برای نقرسیهاست، زیرا پورین آن تقریباً صفر است.
11- آیا سویا برای نقرس ضرر دارد؟
مطالعات در جمعیتهای آسیایی نشان داده که سویا نهتنها مضر نیست، بلکه ممکن است دفع اسید اوریک را نیز بهبود بخشد. سویا و فرآوردههای آن (توفو) جایگزین مناسبی برای گوشت قرمز در این بیماران هستند.
مدیریت نقرس یک رویکرد چندجانبه است که در آن تغذیه نقشی محوری دارد. اجتناب از غذاهای مضر برای نقرس مانند گوشت قرمز، گوشتهای فرآوری شده، غذاهای دریایی پرپورین (مانند میگو، ساردین، ماهی کولی) الکل و نوشیدنیهای قندی، در کنار گنجاندن غذاهای مناسب نقرس نظیر لبنیات کمچرب، قهوه بدون شکر، منابع ویتامین C و میوههایی نظیر گیلاس و آلبالو، میتواند دفعات حملات دردناک را به حداقل برساند.
هدف نهایی، نگه داشتن سطح اسید اوریک زیر mg/dL 6 برای پیشگیری از تخریب مفاصل و حفظ سلامت کلیوی است. تغییر سبک زندگی، تکمیلکننده درمان دارویی است و نباید بهتنهایی برای موارد شدید نقرس به آن اکتفا کرد.
در کنار رعایت رژیم غذایی، استفاده از مکملهای غضروفساز و محصولات ضد درد نیز به کاهش درد مفصلی ناشی از نقرس کمک میکند. تنوع گستردهای از این محصولات را میتوانید با تضمین اصالت و کیفیت کالا در داروخانه آنلاین داروکده بیابید.
داروکده، با تکیه بر جایگاه خود بهعنوان نخستین و بزرگترین داروخانه آنلاین کشور، فراتر از یک فروشگاه اینترنتی، بهعنوان یک مرجع علمی معتبر عمل میکند. فعالیت داروکده از سال ۱۳۸۸ تحت نظارت معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی ایران و با پشتوانه نماد اعتماد الکترونیک ۵ ستاره، تضمینکننده پیوند میان «امنیت در خرید» و «تخصص در ارائه کالا» است تا مخاطبان با اطمینان کامل از اصالت محصولات، گامی استوار در مسیر ارتقای سلامت خود بردارند.
رسالت اصلی ما در داروکده، آگاهیبخشی و پشتیبانی علمی تخصصی است؛ از این رو، تیم متخصصین ما متشکل از داروسازان و کارشناسان تغذیه، آمادهاند تا با ارائه مشاورههای دقیق آنلاین و تلفنی، پیچیدگیهای انتخاب محصول را برای شما ساده کنند. اساس شکلگیری مجله علمی داروکده نیز همین مساله است. ما معتقدیم سلامت جامعه در گروی تصمیمات آگاهانه است، لذا از شما دعوت میکنیم با ثبت نظرات و پرسشهای خود، در این مسیر علمی با ما همراه شوید.
منابع:
1. Gout. Dalbeth, Nicola et al. The Lancet. 2021; Volume 397, Issue 10287, 1843 – 1855
2. Pascart T, Richette P. Current and future therapies for gout. Expert Opin Pharmacother. 2017;18(12):1201-1211. doi:10.1080/14656566.2017.1351945
3. FitzGerald, J.D., Dalbeth, N., Mikuls, T., Brignardello-Petersen, R., Guyatt, G., Abeles, A.M et al. (2020), 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res, 72: 744-760. https://doi.org/10.1002/acr.24180
4. Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Willett W, Curhan G. Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. N Engl J Med. 2004;350(11):1093-1103. doi:10.1056/NEJMoa035700
5. Zhang Y, Chen C, Choi H, et al. Purine-rich foods intake and recurrent gout attacks. Ann Rheum Dis. 2012;71(9):1448-1453. doi:10.1136/annrheumdis-2011-201215
6. Batt C, Phipps-Green AJ, Black MA, et al. Sugar-sweetened beverage consumption: a risk factor for prevalent gout with SLC2A9 genotype-specific effects on serum urate and risk of gout. Ann Rheum Dis. 2014;73(12):2101-2106. doi:10.1136/annrheumdis-2013-203600
7. Major TJ, Topless RK, Dalbeth N, Merriman TR. Evaluation of the diet wide contribution to serum urate levels: meta-analysis of population based cohorts. BMJ. 2018;363:k3951. Published 2018 Oct 10. doi:10.1136/bmj.k3951
8. Singh JA, Reddy SG, Kundukulam J. Risk factors for gout and prevention: a systematic review of the literature. Curr Opin Rheumatol. 2011;23(2):192-202. doi:10.1097/BOR.0b013e3283438e13
9. Rai SK, Fung TT, Lu N, Keller SF, Curhan GC, Choi HK. The Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet, Western diet, and risk of gout in men: prospective cohort study. BMJ. 2017;357:j1794. Published 2017 May 9. doi:10.1136/bmj.j1794
10. Jakše B, Jakše B, Pajek M, Pajek J. Uric Acid and Plant-Based Nutrition. Nutrients. 2019;11(8):1736. Published 2019 Jul 26. doi:10.3390/nu11081736
پرسش و پاسخ
ثبت دیدگاه
پیام به صورت ناشناس ثبت گردد
پیام به صورت خصوصی ثبت گردد
منابع:
مقالات مرتبط
مجله داروکده یک مجله اینترنتی است که شما را در امر آشنایی، تهیه و مصرف صحیح محصولات سلامت محور یاری میرساند.
استفاده از مطالب مجله داروکده فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع و درج لینک بلامانع است . کلیه حقوق این مجله به وب سایت داروکده تعلق دارد